U bent hier

Emancipatie

Vandaag de dag werkt het onderwijs niet langer emanciperend. De beste voorspeller voor het opleidingsniveau van kinderen is het opleidingsniveau van hun ouders. Dit is niet omdat de druk om te streven naar een zo hoog mogelijk diploma is afgenomen. Integendeel, men spreekt wel van de diplomacratie: voor steeds meer functies en beroepen is steeds uitgebreidere scholing vereist, die met een diploma moet worden aangetoond.

Onlangs heeft de Onderwijsraad voorgesteld het voortgezet onderwijs zodanig te hervormen dat er aan het einde van de basisschool niet langer een schooladvies wordt gegeven. In de eerste drie jaar van de middelbare school zouden alle leerlingen door elkaar in de klas moeten zitten en aan hun individuele vermogens aangepast onderwijs moeten krijgen. De vraag is of deze aanpak niet aan de verkeerde kant begint.

Toen het onderwijs wel emancipatoir werkte, werd dat niet bereikt door het onderwijs zoveel mogelijk op maat te maken voor individuele kinderen. Leerlingen werden wel behandeld als dragers van talenten en capaciteiten die de samenleving niet kon missen. Tegenwoordig worden leerlingen die mogelijk achterblijven in hun ontwikkeling echter niet beschouwd als een verrijking voor de toekomstige samenleving, maar als een potentieel probleem. Hetzelfde geldt voor leerlingen met een mogelijk problematische maatschappelijke en culturele achtergrond.

De Amerikaanse filosoof Sandel spreekt over de ‘tirannie van verdienste’. We zijn zo gaan geloven dat het toevallige talent, het geluk van een stabiel gezin, het gunstige lot van goede contacten onze eigen verdienste is, dat we de mensen die dat allemaal niet hebben als losers zijn gaan beschouwen. Het zijn de schaduwkanten van het populaire meritocratisch ideaal.

Kortom, deze leerlingen worden niet gezien als bouwers van de samenleving, maar als zorgenkindjes voor de samenleving. Hun wordt duidelijk gemaakt dat zij alleen aan de samenleving kunnen deelnemen als zij aan bepaalde voorwaarden voldoen.

Het laat zien waar de vrijheid van onderwijs voor nodig is: scholen en docenten moeten vrij zijn om de waardigheid van iedere leerling te zoeken en recht te doen. Elk menselijk systeem van waarderen en ordenen schiet in dat licht tekort. Uiteindelijk moet de vrijheid van onderwijs in dienst staan van de waardigheid van iedere leerling.

Vragen of opmerkingen?

afbeelding van Dico Baars
adviseur public affairs
0348 74 44 37