U bent hier

Vrijheid van onderwijs

Verus laat zien wat een groot goed het is dat we de vrijheid hebben om invulling te geven aan dat wat we beschouwen als goed onderwijs. We zetten ons in voor de vrijheid van ouders en kinderen om te kiezen voor onderwijs dat bij hen past. Om te kiezen voor onderwijs dat zich onderscheidt en niet door de staat, maar door burgers wordt ingekleurd. De leden van Verus laten dagelijks zien hoe kleurrijk en waardevol het christelijk en katholiek onderwijs is en daar zijn we trots op. De scholen die aangesloten zijn bij Verus zijn bouwplaatsen van de samenleving.

School als bouwplaats van de samenleving

Naast de op dit moment heersende opvatting over de rol van het onderwijs willen we een andere visie op onderwijs zetten. Wij zien de school als dat deel van de samenleving dat erop gericht is kinderen en jongeren te vormen tot onderdeel van de samenleving van de toekomst. Dit is de laatste tijd nogal buiten beeld geraakt. Bij onderwijs gaat het vooral over wat leerlingen moeten weten en kunnen om later optimaal te kunnen functioneren. Zij moeten in staat zijn bij te dragen aan het verdienvermogen van Nederland en zij moeten leren wat nodig is om als zelfredzame burgers van de hedendaagse samenleving te functioneren. Daarvoor moeten zij zich de heersende cultuur eigen maken.

Vaak lijkt het uitgangspunt daarbij dat leerlingen vooral als individuen de school bezoeken en dat hun individuele inspanning hun vooral individueel rendement moet opleveren. Het is echter de school die hen tot leerlingen maakt. De school bouwt ze op en daagt hen uit te leren en daardoor tevoorschijn te komen met wat zij zijn, wat zij hopen en verlangen, en wat zij kunnen. Zij ontdekken hoe zij bijdragen aan het sociale weefsel dat hun klas en hun school vormt.

“De school staat in dienst van die toekomst. De school is daarmee een bouwplaats van de samenleving.”

Leve het verschil

De vrijheid van onderwijs maakt het mogelijk dat scholen van elkaar verschillen, zowel in ideeën over onderwijs als in ideeën over de samenleving waarop dit onderwijs gericht is. Toch is het achterliggende idee omstreden geraakt dat onderwijs ingericht en georganiseerd moet kunnen worden op basis van een eigen, samenhangende visie op mens en wereld. Vaak wordt daarbij een beroep gedaan op de veranderende omstandigheden sinds 1917, toen de vrijheid van onderwijs in Nederland zijn beslag kreeg. Nu zijn deze omstandigheden inderdaad ingrijpend veranderd. Verus vindt dat deze veranderingen redenen zouden zijn om de vrijheid van onderwijs uit te vinden en in te voeren, als zij nog niet bestaan zou hebben. Waar de vrijheid van onderwijs veelvuldig als een probleem wordt aangemerkt, zien wij deze als een belangrijke bijdrage aan de oplossing van de problemen waar het onderwijs vandaag de dag mee kampt.

Maatschappelijke opgaven

Wat zijn die maatschappelijke problemen dan, waarvoor het huidige onderwijs in Nederland staat? Vanuit de gedachte dat er vrijheid moet zijn voor onderwijs dat inspeelt op wat zich voordoet, komen drie kwesties aan de orde die op dit moment centraal staan in het onderwijsbeleid:

  • Ten eerste het probleem dat onderwijs er niet langer voor zorgt dat leerlingen maatschappelijk vooruitkomen, maar dat het opleidingsniveau van kinderen wordt bepaald door dat van hun ouders (emancipatie).
  • Ten tweede het probleem dat ieder kind onderwijs moet krijgen dat bij haar of hem past (inclusie).
  • Ten derde het tegengaan van maatschappelijke segregatie en de rol die scholen kunnen spelen bij integratie (segregatie en integratie). 

Van al deze kwesties wordt duidelijk dat de gebruikelijke aanpak problematisch is en dat een aanpak die uitgaat van vrijheid voor onderwijs, een nieuw en veelbelovend perspectief brengt.

Het vergroten van de vrijheid voor het onderwijs en voor de mensen binnen het onderwijs staat daarbij centraal. Geen willekeurige vrijheid, maar vrijheid om een visie op goed onderwijs te ontwikkelen en gestalte te geven. Geen negatieve, maar positieve vrijheid. Dat wil zeggen: vrijheid tot het ontwikkelen van een eigen visie, op een manier die past bij je eigen positie.

Alleen maar uitgaan van een negatieve vrijheid kan de positieve vrijheid beperken. Het gaat dan alleen nog maar om wat iemand anders je niet mag verbieden. Maar dat helpt niet echt verder. De positief gebruikte vrijheid om vorm te geven aan onderwijs en dus aan de samenleving, doet dat wel. Levensbeschouwing en religie zijn voluit onderdeel van deze positieve vrijheid.

 

Aanbod

Producten

Hoe kunnen we op een nieuwe manier naar het onderwijs kijken waardoor het bijdraagt aan een samenleving van vrije mensen? En wat betekent de vrijheid van onderwijs voor de manier...

PDF icon Download (3.3 MB)

In dit boek onder redactie van Chris Hermans doen diverse auteurs een voorstel tot wisseling van perspectief van de vrijheid van onderwijs naar de vrijheid voor onderwijs.

Vragen of opmerkingen?

afbeelding van Dico Baars
adviseur public affairs
0348 74 44 37