U bent hier

Toch ruimte om af te wijken van keuzedelen mbo?

De kans bestaat dat instellingen in het mbo onder voorwaarden tòch de ruimte krijgen om af te wijken van de verplichte keuzedelen en die ruimte in te vullen met vormende elementen. Dit bleek gisteravond tijdens het plenaire debat in de Tweede Kamer over het wetsvoorstel dat de keuzedelen introduceert. 

Vrije ruimte vervalt

In het mbo wordt de kwalificatiestructuur gewijzigd. De kwalificatiedossiers worden herzien en in aantal teruggebracht. Naast de kwalificatiedossiers worden keuzedelen geïntroduceerd. Deze maken geen deel uit van de kwalificaties, maar zijn er wel aan gekoppeld. Met de introductie van keuzedelen komt de zogenaamde ‘vrije ruimte’ in het onderwijsprogramma te vervallen. Een instelling kan die vrije ruimte (maximaal 20% van de opleiding) nu nog zelf invullen.

Vorming

Verschillende partijen plaatsten al in de schriftelijke voorbereiding van het debat vraagtekens bij het verdwijnen van de vrije ruimte die opleidingen de mogelijkheid biedt zich, bijvoorbeeld levensbeschouwelijk, te profileren. Eerder adviseerde de Raad van State al om instellingen de mogelijkheid te geven om gemotiveerd af te wijken van de verplichte keuzedelen en de zo ontstane (vrije) ruimte zelf in te vullen en zich daarmee te profileren. 

Ook over het belangrijke vormende aspect van het mbo-onderwijs leefden er zorgen in de Tweede Kamer. Komt dit door de keuzedelen, die vooral gericht zijn op de arbeidsmarkt, niet in het gedrang? Over deze punten schreef Verus eerder al een brief aan de Vaste Kamercommissie voor OCW.

Amendementen

In het plenaire debat kwamen deze onderwerpen opnieuw terug. Met name Michel Rog (CDA) en Roelof Bisschop (SGP) voegen er aandacht voor. Ze dienden elk ook een amendement in waarmee er in het wetsvoorstel meer ruimte komt om gemotiveerd af te wijken van de keuzedelen. Bisschop focuste daarbij op scholen met een levensbeschouwelijke grondslag, terwijl Rog alle onderwijsinstellingen op het oog had. 

Bildung

De minister was niet bepaald toeschietelijk en herhaalde nog eens uitvoerig wat zij al schreef in de schriftelijke voorbereiding: er is binnen het onderwijsprogramma volop ruimte voor eigen profilering, bij voorbeeld in het generieke kwalificatieonderdeel loopbaan en burgerschap, maar ook in beroepsspecifieke onderdelen en in de werkwijze van de instelling. Dat geldt volgens haar ook voor vorming geënt op de eigen identiteit. Over persoonlijkheid vorming en bildung zei zijn ze: "Ik wil niet dat bildung een apart vakje wordt op een school, welke schoolsoort het ook betreft, maar ik wil dat bildung meegenomen wordt in het hele onderwijs.”

Tegemoetkoming door Bussemaker

Bij het behandelen van de ingediende amendementen raadde de bewindsvrouw dat van Bisschop af omdat het alleen een uitzondering maakt voor scholen op levensbeschouwelijke grondslag. Over het amendement van Rog was ze positiever omdat dat voor alle instellingen geld. Toch ontraadde Bussemaker ook dit amendement, "in ieder geval zoals het er nu ligt." Nadat Rog hierop doorvroeg bleek dat de minister hem, als zijn amendement een breed gedeelde wens verwoordde, deels tegemoet wilde komen. Dat wil zeggen dat een eventuele afwijking van de keuzedeelverplichting slechts mogelijk zou kunnen worden voor een deel van uren die een student aan keuzedelen moet besteden en dat de invulling van de ontstane ruimte vormend moet zijn. Waarbij de minister aangaf dat zij vorming breed wil zien, niet alleen godsdienstig of levensbeschouwelijk. 

Verder sloot zij entree- en specialistenopleidingen bij voorbaat uit van de extra ruimte. Enerzijds vanwege de beperkte hoeveelheid uren die deze opleidingen aan keuzedelen hoeven te besteden en anderzijds (voor de entreeopleidingen) omdat de ruimte volgens de minister hard nodig is voor een keuzedeel dat perspectief biedt op doorstroming naar de arbeidsmarkt of mbo-niveau 2. Technisch is een amendement in deze richting in ieder geval uitvoerbaar, aldus de bewindsvrouw. Rog en Bisschop gaven beide te kennen zich te zullen buigen over een aangepast amendement dat aansluit bij de uitgangspunten van de minister.

Bureaucratie

Het debat ging niet alleen over het kunnen afwijken van de keuzedelen. Andere thema's die langskwamen betroffen onder andere de bureaucratie en administratieve lasten waarmee de keuzedelen mogelijk gepaard gaan, de koppeling van de keuzedelen aan de kwalificaties en het feit dat studenten weliswaar examen moeten afleggen in een of meer keuzedelen, maar daarvoor geen voldoende hoeven te behalen. 

Met name dit laatste punt leidde tot een uitvoerige discussie waarin ook de rekentoets een rol speelde. Waarom hoeft een student een arbeidsmarktrelevant keuzedeel niet te halen en de rekentoets wel, ook als de rekenvaardigheid voor het betreffende beroep niet heel zwaar weegt zo vroeg Paul van Meenen (D66) zich af. Of de rekenmodule als keuzedeel? En Tjitske Siderius (SP) stelde voor de verplichting tot het halen van de rekentoets te schrappen voor opleidingen die opleiden voor een beroep waarvoor rekenen minder zwaar weegt. Van al deze suggesties wilde de minister niets weten.

Voorwaarde voor diploma

Paul van Meenen en Anne-Wil Lucas (VVD) dienden amendementen in die regelen dat een voldoende resultaat voor het keuzedeel direct of na een jaar voorwaarde wordt voor het behalen van een diploma. Eerder had de minister al aangegeven op termijn wellicht naar deze situatie toe te willen groeien. De partijen kwamen bij elkaar in de conclusie dat in principe in het schooljaar 2018-2019 een positief resultaat voor het keuzedeel verplicht wordt. Lucas zegde toe haar amendement in deze zin aan te passen en Van Meenen trok het zijne in.

Aan het eind van het debat dienden enkele Kamerleden nog moties in die aansloten bij hun inbreng onder meer over de rekentoets, het ziekteverzuim onder docenten en het verminderen van de administratieve rompslomp. Volgende week dinsdag zal er over de amendementen en moties worden gestemd.

Oproep voor steun amendement

Hoewel Verus graag een royalere reactie van de minister op het amendement van Michel Rog had gezien, zijn wij toch blij met de ruimte die nu is geboden om af te wijken van de keuzedelen en binnen opleidingen meer accent te leggen op levensbeschouwing en persoonsvorming. Of deze ruimte er echt komt is afhankelijk van de steun van een Kamermeerderheid. Verus roept de Kamerleden op het betreffende amendement van Rog (en Bisschop) volgende week van harte te steunen.

 

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs