U bent hier

Prestatiedruk bij kleuters. Niet de inspectie, maar de maatschappij is veranderd

Kleuters mogen spelend leren, ja. Als ze maar hun doelen halen. De prestatiedruk maakt het werk van kleuterleerkrachten er niet leuker op, zeggen ze. “Ik heb een poos gedacht: Ik stop ermee.” De Tweede Kamer plant een debat over prestatiedruk in groep 1 en 2.

“Aan de ene kant wordt gezegd: Laat kinderen ontwikkelen in hun eigen tempo. Maar tegelijkertijd vinden we dat ze in acht jaar de basisschool moeten doorlopen”, merkt Ageeth Bolks (GBS Guido de Brès in Ommen). “Voor mijn gevoel is de kern van het probleem dat er niet genoeg rust is om kinderen tot bloei en groei te laten komen.” 

We kijken anders naar kinderen

Ze wilde er bijna mee stoppen. “Vanwege de manier waarop er naar jonge kinderen gekeken wordt. En nóg voel ik tweestrijd in mijzelf. We leven natuurlijk wel in 2016: we kijken nu anders naar kinderen dan toen ik 25 jaar geleden als kleuterleerkracht begon. Ouders verwachten meer en willen we als maatschappij dat iedereen hbo-geschoold is, dan moeten we bij dat jonge kind beginnen. Maar soms denk ik: we schieten ons doel voorbij. Het idee is dan dat we bij het jonge kind meer op de cognitie moeten gaan zitten.” 

Faalangstige kleuters

“De maatschappij is heel erg veranderd”, zegt ook Marina Schuurman (ebs De Olijfboom in Deventer). De afgelopen 17 jaar zag ze het aantal zorgleerlingen en administratie toenemen. En ook de verantwoordingsdruk. 

“Een jaar of acht geleden kwam de focus te liggen op opbrengstgericht werken. Daar ging het kleuteronderwijs in mee.” Zij en haar collega’s werden er niet gelukkig van. Maar erger: kleuters worden er niet gelukkig van. “Ja, ze lijden onder de prestatiedruk. De focus van sommige ouders op het leren lezen legt een druk op kinderen en leerkrachten. Het valt ons op dat we jonge kinderen op school hebben die last van faalangst hebben. Daar maak ik me zorgen om.”

De toets

Twee jaar geleden pakten zij en haar collega’s de papieren van de inspectie er eens bij. “Toen zagen we dat we gewoon een keuze hebben.” Er werd niet langer vier keer getoetst in de kleuterklassen, maar twee keer. 

Dat gebeurt ook bij Bolks: groep 1 wordt in juni getoetst, groep 2 in februari. Verder wordt de voortgang geregistreerd in een registratiesysteem. “Daarmee hebben we de kinderen goed in beeld. Maar toch merk ik dat er binnen ons team waarde gehecht wordt aan de toets. Als de resultaten niet zo goed zijn, wordt er gezegd: analyseer de scores en wat gaan we doen om die de volgende keer hoger te krijgen?”

Licht aan de horizon

Schuurman ziet licht aan de horizon: “Ik merk dat er een kentering gaande is: van overheidswege en ook vanuit de school wordt de aandacht voor alleen de cognitieve ontwikkeling sinds een jaar of twee minder dominant. Een aantal legt daar nog steeds wel de nadruk op. Terwijl wij als school, juist de brede ontwikkeling willen stimuleren.”

Ruimte voor leerkracht en kleuter

En dat is wat ze Den Haag wil meegeven: aandacht voor de brede ontwikkeling en het spelend leren. De Onderwijscommissie van de Tweede Kamer agendeert een debat over prestatiedruk in het kleuteronderwijs. “Ga niet teveel voorschrijven”, haast Schuurman zich te zeggen. “Ik zou gestimuleerd willen worden om ruimte te nemen en als school eigen keuzes te maken. In dat licht zie ik het nieuwe inspectiekader wel de juiste richting op bewegen.” 

“Goede voorwaarden om tot leren en ontwikkeling te komen”, daarover zou het debat volgens Bolks moeten gaan. “Jonge kinderen leren spelend. Nu komt de druk van de verkeerde kant: dit móet er geleerd worden. Maar als je een rijke leeromgeving aanbiedt, komt het jonge kind tot leren. Door te ervaren, te voelen en te doen, met zijn hele lijf.”

Zittenblijven bestaat niet

Wie niet toe is aan ‘tweedimensionaal’ leren, moet dus niet naar groep 3. Een beslissing waar vooral ouders moeite mee hebben, merken de leerkrachten. “Nu wordt gedacht in termen van ‘repareren’: even twaalf letters leren en dan kan ‘ie naar groep 3”, weet Bolks. “Maar als een kind er aan toe is, gaat hij het oppakken.” 

Ze noemt een jaar extra kleuterschool dan ook geen ‘zittenblijven’, zoals staatssecretaris Dekker. “Verlengde kleutertijd. We kunnen kinderen veel meer in hun kracht zetten. Daar hebben ze de rest van hun leven profijt van.”

PO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs