U bent hier

Op naar 150 jaar onderwijsvrijheid?

Wat te denken van ons duale onderwijsbestel, een eeuw na de pacificatie van 1917? Argumenten pro en contra en pleidooien voor nieuwe invullingen wisselden elkaar af tijdens het congres 100 Jaar Vrijheid van Onderwijs. Bekende stellingen werden betrokken in het zicht van een vloeibare samenleving die wellicht andere dingen van ons vraagt. Als we tenminste de droomscholen willen realiseren die over de scheidslijnen heen op canvasdoeken werden verbeeld.

Tijdens het congres wilden de openbare en bijzondere profielorganisaties gezamenlijk de actualiteit van het unieke Nederlandse onderwijsbestel belichten. Met als cliffhanger de vraag: vieren we in 2067 150 jaar pacificatie? Zoals viel te verwachten, liepen de verwachtingen uiteen.
Bart Jan Spruyt, publicist en docent geschiedenis aan de reformatorische pabo van Driestar educatief in Gouda, hoopt het nog mee te maken. Flora Breemer (Vereniging Openbaar Onderwijs) wil het liefst vandaag nog af van het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs.

Ideologische insteek

In een genuanceerd betoog fileerde de vooraanstaande onderwijsjurist Ben Vermeulen de argumenten tegen de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs. Zijn conclusie: ons duale onderwijsbestel, dat ruimte geeft aan zowel individualistische als collectivistische opvattingen over het goede leven, “is de moeite waard om te bewaren”.

Pleidooien voor ‘alle onderwijs openbaar’ en dus tegen gelijkbekostiging van bijzonder onderwijs stoelen volgens hem op het ideaal van het “zelfbepalende autonome individu”. Dat is hem te “dicterend” om de basis voor het onderwijsbeleid te kunnen zijn, bijvoorbeeld als het gaat om burgerschapsvorming. “Ik begrijp de instrumentalisering van onderwijs ten behoeve van een common ground in de samenleving en daarmee het voornemen van de regering om de burgerschapsopdracht aan te scherpen, maar ik ben beducht voor een al te ideologische insteek.”

Voor Vermeulen is de democratische rechtsstaat “een open huis met zeer verschillende leefruimten waarin ook minderheden van religieuze en andere snit zich thuis kunnen voelen”. In dat open huis ziet hij voor het bijzonder onderwijs een belangrijke rol weggelegd voor zover dat in staat is en blijft een waardengemeenschap vorm te geven.

Bestaande orde op het spel

Ook de Vlaamse pedagoog Maarten Simons, hoogleraar in Leuven, waarschuwt voor het opleggen van een “ideaal mens- en maatschappijbeeld” aan het onderwijs. Het gevaar daarvan is dat de samenleving jonge mensen gaat “vormen naar dat beeld”.

Simons betoogde daarentegen dat het hoog tijd is voor een pedagogische invulling van de onderwijsvrijheid. Er is volgens hem behoefte aan een “nieuwe pedagogische taal waarin de school centraal staat, niet vanuit een instrumentele visie maar vanuit een schoolpedagogisch perspectief”.

De school is voor Simons een “unieke setting” waarin de tijd, ruimte en leerstof wordt geboden die de komende generatie in staat stelt om zich als een nieuwe generatie te vormen en de samenleving te vernieuwen. “Daarbij staat de bestaande orde altijd op het spel. Het risico is altijd dat jonge mensen niet belangrijk blijken te vinden wat wij belangrijk vinden.”

Werk aan de winkel

Bij de vraag of de canvasdoeken waarop divers samengestelde groepen hun droomscholen mochten verbeelden, die zoektocht naar een pedagogische invulling van onderwijsvrijheid weerspiegelen, kon helaas niet worden stilgestaan.

De invulling van onderwijsvrijheid blijft in ieder geval werk in uitvoering. Dat concludeert ook VU-onderwijsjurist Miek Laemers in haar voorwoord bij de bundel De houdbaarheid van het duale bestel die tijdens het congres werd gepresenteerd. Het “heldere, eenduidige beeld” dat volgens haar uit de uiteenlopende bijdragen oprijst, is dat “het duale Nederlandse bestel geen statisch gegeven is”.

“Voorstanders van het huidige pluriforme bestel met veel keuzemogelijkheden voor leerlingen of hun ouders, kunnen eruit afleiden dat er voortdurend werk aan de winkel is, niet alleen wanneer de wetgever, beleidsambtenaren of rechters aan zet zijn, maar ook wanneer ze zelf binnen de ruimte die hen is gelaten wensen op te komen voor behoud van de verworvenheden van het duale bestel”, aldus Laemers, die de redactie van de bundel voerde.

Hoe de viering van 150 jaar onderwijsvrijheid eruit zal zien, is dus nog maar zeer de vraag.

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs