U bent hier

Onderwijsraad: zet belang van leerlingen voorop bij overgangen in het onderwijs

Verlopen de overgangen in het onderwijsstelsel soepel genoeg voor alle leerlingen en studenten? Nee, concludeert de Onderwijsraad in zijn deze week verschenen advies Overgangen in het onderwijs. Tweede kansen mogen wat ruimhartiger gegeven worden.

Analyse
In het goed leesbare advies analyseert de Onderwijsraad eerst of er sprake is van een ‘overgangsprobleem’. Uit cijfers van DUO blijkt dat de ruim 187.000 leerlingen die in 2003 in het derde jaar van het vo zaten, in 10 jaar maar liefst 11.000 verschillende leerroutes aflegden met daarbinnen vele overgangsmomenten.

Goede overgangen geven volgens de raad leerlingen optimale kansen om hun talenten te ontwikkelen. Dat geldt zeker voor de overgangen die op relatief jeugdige leeftijd gemaakt moeten worden, zoals van po naar vo en in de onderbouw van het vo.

Schooluitval en selectie
Maar de raad ziet twee zaken waaruit hij concludeert dat de overgangen in het onderwijs niet soepel verlopen:

  1. Schooluitval. In het Nederlandse onderwijs is nog steeds sprake van hoge schooluitval en lage rendementen. De raad geeft verschillende voorbeelden uit mbo, hbo en wo.
  2. Te scherpe selectie van leerlingen. De raad ontvangt signalen dat havo- en vwo-scholen en vervolgopleidingen steeds vaker leerlingen selecteren. Daarmee kunnen talenten verloren gaan en vormen deze selectiemechanismen een extra struikelblok voor leerlingen die wel de capaciteiten hebben maar dat op het selectiemoment nog niet voldoende kunnen laten zien.

Advies
De Onderwijsraad adviseert om het belang van leerlingen tijdens de overgangen voorop te zetten en om de keuze die ze maken te verbeteren.

Selectie 
De raad constateert dat instellingen steeds vaker strenge selectiecriteria hanteren. Die selectie is het gevolg van sterke nadruk op het verhogen van de rendementen en negatieve beoordeling van de inspectie bij afstroom. Dat leidt ertoe dat het belang van de instelling prevaleert boven dat van de leerlingen. De Besturenraad uit regelmatig kritiek op de te sterke, eenzijdige nadruk op verhoging van rendement.

Selectie kan volgens de Onderwijsraad leiden tot verschillen in onderwijskansen tussen regio’s en scholen. Ook kan strenge selectie bij de overgang van po naar vo ertoe leiden dat laatbloeiers, leerlingen met taalachterstanden en leerlingen uit lagere sociaaleconomische milieus minder kansen krijgen.

Verkeerde keuze
Ook keuzes van leerlingen zelf pakken lang niet altijd goed uit. Leerlingen hebben vaak geen helder beeld van de keuzemogelijkheden of van de beroepen die ze kunnen kiezen. En er is volgens de raad te weinig aandacht voor Loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB).

Aanbevelingen
De raad doet vervolgens drie aanbevelingen:

  1. Bewaak de ruimte die scholen hebben om leerlingen kansen te geven.
    a. Monitor of leerlingen op alle niveaus voldoende kansen krijgen
    b. Wees terughoudend met aanvullende selectie in het funderend onderwijs. De raad wil graag dat stapelroutes mogelijk blijven omdat hij vindt dat een stelsel dat vroeg selecteert, ruimhartig moet zijn in het bieden van tweede kansen.
  2. verzacht de overgangen met maatwerk voor specifieke groepen leerlingen.
    a. Bevorder doelmatig wegwerken leerachterstanden en deficiënties
    b. Zie toe op het voortbestaan van voldoende brede brugklassen
    c. Zorg voor meer bekendheid van de associate degree 
  3. verbeter de positie van LOB 
    a. Begin eerder met LOB en ontwikkel doorgaande leerlijn
    b. Versterk de rol van de decaan en betrek vooral de vakdocent bij LOB
    c. Vergroot de reële verwachtingen van de leerlingen door betere samenwerking tussen de sectoren

Te vroege selectie in Nederland?
Tussen de regels door valt te lezen dat de Onderwijsraad vindt dat we in Nederland eigenlijk te vroeg selecteren. Ook de WRR constateerde dit in zijn recente rapport Naar een lerende economie. Maar sinds ‘Dijsselbloem’ durft niemand het woord stelselherziening meer in de mond te nemen.

In de reactie op het WRR rapport geeft het kabinet aan dat zij de aanbeveling niet volgt om het keuzemoment po-vo uit te stellen. Wel zet het kabinet in op soepele door- en overgangen tussen de verschillende stromen in het voortgezet onderwijs.

Trouw
Deze week besteedde het dagblad Trouw aandacht aan het advies van de Onderwijsraad. In het commentaar stak de redactie de hand in eigen boezem door te erkennen dat zij mede debet is geweest aan de cultuur van ranglijstjes en scores van scholen. Trouw erkent dat dit soort lijstjes tot verkeerde prikkels kan leiden en tot een schijnwereld van succes.

WO | HBO | MBO | PO | VO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs