U bent hier

Haat als lesstof

Op studiereis in Israël en Palestina zag schoolleider Erik Harinck hoe onderwijs het verschil wil maken. Maar dat niet altijd lukt. Nee, Nederland is gelukkig geen door haat en wantrouwen verscheurd land. Maar er worden wel muren opgetrokken. Het zette Harinck aan het denken: Leren wij onze leerlingen nieuwsgierig te zijn naar de volslagen andere mens?

Erik Harinck is schoolleider van de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad en nam samen met zo’n 20 anderen deel aan de studiereis naar Israël en de Palestijnse gebieden die Verus begin deze maand organiseerde. De reis ging langs tal van religieuze plaatsen, en  scholen en instellingen die iets proberen te betekenen in dit door haat en wantrouwen verscheurde land. Harinck schreef dit verslag.

Onderwijs in een uitzichtloze context

Hoe ziet onderwijs er uit in zo’n uitzichtloze context? Hoe kan onderwijs in burgerschap het verschil maken? Niet op elke school die we bezochten lukte dat. De haat tegen de ander is soms lesstof. 
Op alle scholen troffen we toegewijde leiders en docenten. Of het nu een sobere school was met alleen een krijtbord en een heldere stem, of een goed geoutilleerde school met Googlescreens en laptops; er wordt hard gewerkt om een nieuwe generatie op te leiden en te vormen. 
Helaas slagen niet alle scholen erin om over de muur te reiken. Het was leerzaam om samen op deze teleurstelling te reflecteren; oordelen we niet te gemakkelijk? En hoe doe wij dit in Nederland, op onze eigen scholen? Leren wij onze leerlingen om nieuwsgierig te zijn naar de volslagen andere mens? 

Leiderschap vraagt om radicale keuzes

Leiderschap vraagt in deze context soms om radicale keuzes die de eigen achterban niet waardeert. Hoe ben je dan leider en hoe neem je het team of je achterban mee? Het denkmodel van moreel leiderschap dat Verus aanreikte, vormde in de gesprekken hierover een rode lijn. Hoe inspirerend is het leiderschap dat je hebt gezien? Hoe integer en dienstbaar was dat? En is het duurzaam? 
Voor mijzelf was het oefenen in empathisch luisteren een goede, met name tijdens het verblijf in het gastgezin van de Palestijnse activiste Claire, maar ook in de soms scherpe discussies onderling. De aspecten van moreel leiderschap keerden ook terug in de onderlinge gesprekken over de dilemma’s in ons eigen werk. 

Lekker in de eigen bubble

In een gesegmenteerd land als Israël en Palestina is het leven in de eigen bubble aangenaam. Zowel de joden als de moslims zijn in het eigen territorium zelfverzekerd en vieren ontspannen en uitgelaten hun rituelen en feesten. Op de Tempelberg bij het Vrijdagmiddaggebed en bij de Klaagmuur bij een Bar-Mitswa voel je de trots en onbekommerde vreugde. Maar beiden leven achter een muur of in een verzegelde wijk en haten de ander. 

Vasthouden aan hoop

Er zijn mensen die uit kracht putten uit hun christelijk of islamitisch geloof, of uit humanistische overtuiging, en die op kleine schaal proberen om de muren tussen de religies en volken te slechten en grenzen te verleggen. Dat zijn geen grote gebaren en het zijn ook geen succesverhalen, maar bij alle tegenslag en frustratie houden zij vast aan de hoop op vrede. Ik heb inspirerend leiderschap gezien. 

Omgaan met haat, ook in je eigen hart

Mijn school is op de goede weg als het gaat om de rol die christenen kunnen spelen in een samenleving waarin groepen tegenover elkaar staan. Dat is in Israël van een enorm andere orde dan in Nederland, maar ook in Rotterdam en Nederland worden muren opgetrokken en is er haat, soms ook in ons eigen hart. Hoe je daarmee om kunt gaan als een integer en dienstbaar leider, was voor mij leerzaam.

Zelfmoordterroristen worden geëerd als helden

Israël is het land van de Shoah en is tegelijkertijd de bezetter op de Westbank. Rabbijn Soetendorp nam ons mee naar het Holocaustmuseum Yad Vashem, waar hij ons na afloop voorging in een emotioneel Kaddisj, het gebed voor de overleden. 
Ik logeerde bij Palestijnen en was in een vluchtelingenkamp waar de onderdrukking en vernedering van de Palestijnen voelbaar is en waar op scholen de zelfmoordterroristen worden geëerd als helden. 
De verhalen van de slachtoffers van de Jodenvervolging en aanslagen enerzijds, en het onrecht van de vluchtelingen en verdrevenen anderzijds, spelen in elke discussie op. Slachtofferschap en zelfrechtvaardiging beheersen aan beide zijden vrijwel elk gesprek over mogelijke toenadering. Altijd moet eerst de ander een concessie doen. 

Wat leren wij van leiders?

De vraag was of wij dit herkennen in onze eigen omgeving waar we leiding geven. Elke school of instelling kent processen waarbij mensen het oneens zijn en blijven. Wat leren wij van de leiders in dit land, of van leiders die elders in de wereld conflicten proberen op te lossen?

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs