U bent hier

Gert Biesta’s onderwijskader uitgelegd

Het woord ‘onderwijs’ raakt in onbruik en zo verdwijnt de mens, met name de leraar, uit de school. Daar moeten we ons tegen verzetten. Zo mogen we Gert Biesta’s boek The Beautiful Risk of Education (2014), dat ook in onze taal verkrijgbaar is, wel opvatten. Hoe bedoelt hij dit? Biedt hij een mogelijkheid tot verzet? 

1) Niet krachtig maar zwak

Terwijl wij gewend zijn geraakt aan de gedachte dat onderwijs effectief moet en kan zijn, denk aan de campagnes LeerKracht en opbrengstgericht werken’, stelt Biesta dat onderwijs zwak is. Paradoxaal genoeg kunnen de deelnemers aan het onderwijs (in Biesta’s visie: leerlingen én leraar) alleen dan samen iets positiefs bereiken als aan deze kwetsbaarheid ruimte wordt gelaten. Waarom? 
In zijn ogen is de leraar geen vroedvrouw. Hij komt niet halen, maar brengt iets. De leraar geeft, hoewel Biesta spreekt van een onmogelijke gift. Want of zijn inbreng (een creatieve daad, schepping, aldus Biesta) goed terechtkomt, hangt af van de relatie tussen hem en de leerlingen. Is deze alleen technisch van aard of is ze ook, of vooral, een uitdrukking van praktische wijsheid? Is de afweging alleen wat te doen staat, wat gewenst wordt, of ook, en vooral, wat wenselijk is te doen? 
Zo’n afweging is een zwakke, existentiële gebeurtenis. De communicatie is zwak. En dat maakt de ontmoeting en dialoog van deze mensen risicovol, maar hun gezamenlijke, open en creatieve participatie is beslist de moeite waard. Want het onmogelijke is misschien toch mogelijk. Vandaar de titel van zijn boek: het mooie risico dat onderwijs is.

2) Onderwijs, niet: leren

Wil er iets van onderwijs terechtkomen dan is een goede (praktisch wijze, open en creatieve) relatie tussen de leraar en de leerlingen nodig, zo wil ik het bovenstaande samenvatten. 
Om die reden verzet Biesta zich tegen de dominantie van het cognitieve en sociale constructivisme, dat kort gezegd in het onderwijs neerkomt op instructiemodellen, die het leren moeten ondersteunen. De leraar moet zo’n model toepassen, hij brengt niet meer, maar ondersteunt, hij faciliteert de leerlingen. Biesta noemt dit learnification. De school is vooral een leeromgeving, de kinderen zijn vooral leerlingen. 
Deze paradigmawisseling (van onderwijs geven naar leren) heeft, aldus Biesta, de positie van de leraren ondermijnd, zij voelen zich er verlegen mee, hun autoriteit is weg. En in zekere zin is het werkelijke idee van onderwijs opgegeven, want – als het goed gaat – brengt onderwijs iets nieuws op het toneel, het openbaart iets. En zo is het met autoriteit verbonden, want onderwijs laat dan zijn bedoeling zien. Vandaar Biesta’s oproep: geef het onderwijzen meer aandacht in het lesgeven, zorg voor balans. 

3) De pedagogiek van de gebeurtenis

In de dominante onderwijsdiscussie is leren een individueel proces, een neutrale term bovendien. Hierdoor – naar Biesta’s inzichten – dreigen cruciale dimensies van onderwijs onderbelicht te blijven, namelijk de inhoud van het onderwijs, de bedoeling van het onderwijs en de relationele kant van het onderwijs. Intussen wordt het opladen van de term ‘leren’ verwacht van twee andere discussies: evidence based onderwijs en de competence van de leraar.   
Maar op die manier sluit het onderwijs zich op, volgens Biesta. Het richt zich op het verleden, dat wil zeggen: het probeert te leveren dat wat we tot nu toe weten en wat misschien relevant is in de leersituaties. Hierdoor staat onderwijs minder open voor de toekomst. 
Vandaar dat hij een pleidooi voert voor een andere benadering. Biesta wil niet vertrouwen op evidence based en competence, maar op het oordelen. Aan de hand van deugden, waarden. Wijze oordelen in telkens nieuwe, open en onvoorspelbare situaties. Eventualiteiten die misschien iets losmaken wat al zo lang voor lief wordt genomen. Een mogelijke gebeurtenis die de deelnemers aan het onderwijs (kinderen en leraar) doet vooruitgaan. Een gebeurtenis die dus niet door leren wordt voortgedreven.

Nico Dullemans

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs