U bent hier

'Focus op je kerntaak'

Dat was de oproep die prof. Jan Hoogland deed tijdens de bijeenkomst van het Netwerk Toezichthouders en Bestuurders van de Besturenraad, afgelopen dinsdag. Aanleiding daarvoor was de uitslag van het onderzoek naar maatschappelijke legitimering van onderwijsinstellingen in het po en vo, dat het Tilburgse onderzoeksbureau IVA op verzoek van onder andere de Besturenraad verrichtte.

Onderzoek
Het onderzoek toont aan dat schoolorganisaties hun beleid formuleren zonder zich vooraf te verstaan met diverse belanghebbenden, zowel intern als extern. Ook het evalueren van het beleid vindt nauwelijks plaats, dan via de officiële kanalen als de medezeggenschapsraad.

Bestaat er wel voldoende urgentiebesef en creativiteit bij schoolbesturen om zich te verstaan met hun maatschappelijke omgeving, zo vroeg Dick den Bakker zich af tijdens de presentatie van de onderzoeksresultaten. Waar verenigingen te maken hebben met slecht bezochte ledenvergaderingen of omgezet zijn in stichtingen, is de vanzelfsprekende achterban van veel scholen niet betrokken.

Schoenmaker blijf bij je leest
Onder deze titel reflecteerde Hoogland op de resultaten. Scherp gaf hij aan dat de roep om maatschappelijke legitimering en de roep om je te verantwoorden als schoolorganisatie volgens hem voortkomt uit verlegenheid, die is ontstaan door het wegvallen van de zuilen in onze samenleving. Het eigenaarschap van scholen werd vanzelfsprekend vormgegeven binnen ieders eigen zuil, waarin men zich verantwoordelijk voelde voor het eigen functioneren.

Daarnaast heeft onder andere het onderwijs te maken met een gulzige overheid, die zich aan de ene kant terug heeft getrokken als het gaat om het bepalen van het beleid, maar aan de andere kant via allerlei controlemechanismen de greep op de maatschappij en dus ook het onderwijs sterk vergroot.

Maatschappelijke onderneming
In deze situatie kunnen schoolorganisaties ervoor kiezen zich te ontwikkelen als maatschappelijke onderneming, waarin je samen met verschillende belanghebbenden je meerwaarde formuleert.

Het zal de onvrede bij de professional in het onderwijs volgens Hoogland alleen maar vergroten als scholen zich steeds meer toeleggen op het voldoen aan allerlei maatschappelijke behoeften. De resultaten ervan zullen gemeten worden en verantwoord, maar staan ver af van de inhoud van het eigenlijke onderwijs.

Dialoog met belanghebbenden
Hij roept daarom scholen op voor datgene te staan wat tot de kerntaak van het onderwijs gerekend kan worden. Het gaat dan om volwassenen die hun kennis en ervaring overdragen op jongeren. Rond deze taak moeten scholen hun dialoog met belanghebbenden voeren, waarbij het van groot belang is vast te stellen wie dat dan precies zijn.

Je vraagt deze belanghebbende niet wat die van de school verwacht om daarmee allerlei maatschappelijke verlangens op het bordje van de school te leggen. Nee, Hoogland adviseert om de dialoog te voeren rondom twee vragen: ‘Welke samenleving zien we voor ons?” en ‘Wat voor soort volwassenen zien we daarin functioneren?’

Door op deze manier je maatschappelijke legitimering in te vullen, namelijk door je te focussen op de kerntaak van het onderwijs, daarover met belanghebbenden te spreken én door je te verzetten tegen een al te gulzige overheid, kan er wellicht weer iets gevonden worden van die oude vanzelfsprekendheid. En dat voorkomt dat je allerlei kunstmatige maatregelen moet nemen, die tot weinig enthousiasme leiden.

Glossy jaarverslagen
Tot slot van deze boeiende netwerkbijeenkomst gingen de aanwezigen rondom een aantal stellingen met elkaar in gesprek, waarbij naar voren kwam dat een uitnodigende houding richting ouders om bij te dragen aan de school van belang is. Dat werkt beter dan allerlei glossy jaarverslagen, waarvan bekend is dat deze nauwelijks tot een inhoudelijke dialoog leiden. Het gaat om werken aan vertrouwen en verbinding. Je maatschappelijk verantwoorden kan daarbij helpen.

Hoogland erkende deze opmerkingen, maar riep op om geen circus te maken van dit verantwoordingsverhaal. “Je hebt een opdracht en staat daarmee met zelfvertrouwen in de samenleving.” Als het gaat om de keuze van de belanghebbenden met wie je wilt spreken, raadt hij aan met die belanghebbenden te spreken die het ook van belang vinden om met jou als schoolorganisatie te spreken. Dan ontstaat er een echte dialoog, die vanzelf vorm krijgt.

WO | HBO | MBO | PO | VO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs