U bent hier

Een boek dat het onderwijs aan het twijfelen moet brengen

Wat altijd normaal was, ging hij plotseling in twijfel trekken. Dat deed het boek van Gert Biesta met René Kneyber. Hij vertaalde het en Het prachtige risico van onderwijs werd maandag gepresenteerd. Wij vroegen Kneyber naar wat het boek voor het onderwijs kan betekenen, en wat het betekent voor zijn werk in de Onderwijsraad.

Stel dat iedereen in het onderwijs dit boek van Biesta leest, wat verandert er dan?

“Het boek is er niet zozeer op gericht om het handelen te veranderen. Het is er wel op gericht om het denken te veranderen. Gert (Biesta, red.) houdt in zijn boeken allerlei zaken die wij voor lief nemen in een ander licht. Daardoor ga je wat altijd logisch leek, plotseling in twijfel trekken. De manier waarop we handelen of ergens over praten, is dat niet problematisch? Wat voor mij normaal was, werd plotseling een vraag.”

Noem eens een voorbeeld.

“We zijn geneigd om succesvolle communicatie op te vatten als de perfecte overdracht van stukjes informatie van brein a naar brein b. Ik heb iets in mijn hoofd en als mijn studenten dat precies zo in hun hoofd krijgen, is de communicatie gelukt. Maar Biesta schrijft over communicatie als een scheppend proces: het creëren van betekenis. Nu denk ik: al die mailtjes binnen de school, al mijn zendgedrag, is dat zo constructief? Niet dat ik het plotseling over een andere boeg gooi, maar de vraag of dit wel de juiste weg is, speelt wel.”

Biesta gaf zelf een waarschuwing bij zijn boek: het roept meer vragen op dan dat het antwoorden geeft. Maar wat heb daar in de schoolpraktijk aan?

“De twijfel die het boek oproept is geen vrijblijvende twijfel. Als iemand een steen in de rivier gooit, gaat die anders lopen. Sommige dingen in het boek, daar zou je wat mee moeten doen. Zo ageert Gert tegen de ‘taal van het leren’: leren kun je overal, daar heb je niet per se een school voor nodig. School is de plek waar je onderwezen wordt. Je moet een ander verhaal vertellen over wat er in scholen moet gebeuren. Als leerlingen met dat idee binnenlopen: Ik kom niet om te leren maar om onderwezen te worden, stappen ze al met een heel ander idee de school in.” 

Bij de presentatie was er aandacht voor de emancipatie van de leraar. Die moet niet bevrijd worden, maar zichzelf bevrijden.

“Als iemand jou komt emanciperen, creërt hij ongelijkheid tot in het oneindige, want hij plaatst dan afhankelijkheid in de kern van de act van emancipatie. Met Het Alternatief (dat Kneyber met Jelmer Evers samenstelde, red.) hebben we een oproep willen doen om de beroepsgroep te emanciperen. We moeten niet wachten tot Den Haag zegt: gaan jullie je maar emanciperen. De beroepsgroep moet zelf handelen.” 

Staatssecretaris Sander Dekker liep nog binnen. Wat kan hij van Biesta’s boek leren?

“Hij heeft niet zoveel met het boek. ’t Is hem te vaag en het is weinig concreet, bijvoorbeeld in termen van resultaten. Maar hij draagt het een warm hart toe als wij als onderwijs nadenken over ons vak. Dit soort discussies met elkaar hebben, is onderdeel van een sterke beroepsgroep. We hebben een staatssecretaris die wat wil doen voor de beroepsgroep, maar wel op passende toon: ‘Als jullie dit doen, wil ik meepraten’. Kwam wel op zijn 40e verjaardag het boek in ontvangst nemen. Ik heb hem wel getipt: lees hoofdstuk 7, over virtuositeit. Als muziekliefhebber is dat in zijn straatje."

U zit samen met Biesta in de Onderwijsraad. Gaat u de filosofie van Het prachtige risico daar ook inbrengen? 

“In de Onderwijsraad wordt gezocht naar een breed spectrum aan perspectieven dus natuurlijk wordt verwacht dat ik vanuit de beroepsgroep en Gert vanuit zijn eigen expertise een inbreng doen. Het zou raar zijn als dit niet wordt ingebracht. Maar er zitten ook heel andere perspectieven in de Onderwijsraad. Dus of en hoe het een stem krijgt in de Raad, is moeilijk te zeggen. Wat we vinden zullen we in elk geval verkondigen, dat doen we zowel binnen als buiten de Onderwijsraad.”

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs