U bent hier

Edith Hooge over schaalgrootte. ‘Wanneer is het plafond bereikt?’

Haar essay was even trending topic door haar kritiek op deeltijdjuffen, maar het gaat eigenlijk vooral over de (te) grote omvang van schoolbesturen en de risico’s van ingewikkelde bestuurlijke samenwerkingsverbanden. Prof. dr. Edith Hooge over complexiteit en menselijke maat.

Tekst: Emmanuel Naaijkens

In uw essay vat u het probleem van bestuurlijke schaalvergroting samen als ‘too big to succeed’. Wat bedoelt u daarmee?

“Naar schoolgrootte is al veel wetenschappelijk onderzoek gedaan en daaruit blijkt dat je niet simpelweg kunt stellen: een school is te groot of te klein. De vraag is waar je dat aan toetst. Je kunt dan bijvoorbeeld kijken naar kosten en schaalvoordelen. Maar belangrijker is: kun je goede kwaliteit leveren? Uit reviewstudies blijkt dat er een optimale schoolgrootte is, tussen klein en groot in.” 

En wat zegt dat over de omvang van schoolbesturen? 

“Er is een tijd geweest dat werd gezegd: bestuurlijke schaalvergroting is goed. Punt. Kleine besturen zijn gegroeid en hebben daardoor meer slagkracht en professionaliteit gekregen. Ze konden risico’s beter opvangen. De vraag is nu: wanneer is het plafond bereikt? Daar is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. 

Als het gaat om de schaalgrootte van een bestuur dan zijn twee factoren bepalend. Dat zijn de complexiteit en de menselijke maat. Het gaat dus niet over de grootte op zich. Complexiteit ontstaat als een bestuur groter wordt en er meer managementlagen komen. Er ontstaan stafdiensten, en veel energie gaat verloren aan coördineren. Dan wordt het voor een bestuurder een hele toer om te zien of er genoeg samenhang is en waar dingen wel of niet goed gaan. 

Het gevaar is dat je losgezongen raakt van de plek waar het onderwijs gebeurt, het primaire proces. De menselijke maat gaat over het perspectief van de mensen die werken in de organisatie: leerlingen of studenten, leraren, stafmedewerkers, schoolleiders en ouders. Het gaat erom: is alles nog herkenbaar? Is er ruimte voor persoonlijk contact, is het duidelijk wat ieders plek is in de organisatie, waar die invloed kan uitoefenen en wat die daarvan terugziet.” 

Is de oplossing om alle scholen in bestuurlijke eenpitters onder te brengen? 

“Nee, want ik geloof niet dat er één model is. Mijn pleidooi is ook niet om grote besturen te ontmantelen. Wat ik zou willen weten is of je een turning point kunt benoemen: nu wordt onze organisatie te complex. Wanneer slaan schaalvoordelen om in schaalnadelen? En waar heeft dat dan mee te maken? Je ziet dat onderwijsinstellingen daarover nadenken. Er zijn besturen die komen met oplossingen als het formeren van kleine eenheden in een groot verband. Die decentraliseren bestuurlijke taken en maken het mogelijk dat op een lager niveau beslissingen genomen kunnen worden.” 

Verder lezen? Dat kan op pagina 11 in het septembernummer van Verus magazine


PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs