U bent hier

“Ecologische noodtoestand” vraagt om andere kijk op onderwijs

Als we duurzaamheid in het onderwijs net zo aanpakken als burgerschapsvorming, zijn we volgens onderwijspedagoog Gert Biesta in zeven stappen klaar. De minister scherpt de duurzaamheidsopdracht aan, curriculum.nu formuleert de leerdoelen, SLO ontwerpt de leerlijnen, CITO zorgt voor valide toetsen, de wetenschap meet impact en effectiviteit, het onderwijs voert de agenda uit en de inspectie ziet erop toe dat dat deugdelijk gebeurt.

De ironie ontging zijn publiek niet tijdens het symposium Ecologisch bevraagd en pedagogisch uitgedaagd?, georganiseerd door onder anderen de Stichting NIVOZ[1]. Zo moet het dus niet, wilde Biesta maar zeggen. Behalve hoogleraar in Ierland en aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) is Biesta ook wetenschappelijk adviseur van Verus.

Beheersingsdenken

Zo’n stappenplan komt volgens hem voort uit beheersingsdenken: als we het onderwijs nou maar beter in de greep krijgen, levert dat duurzame burgers op. Maar de huidige “ecologische noodtoestand” – een term die Harry Kunneman, emeritus hoogleraar sociale filosofie aan de UvH, even eerder had gelanceerd – is volgens Biesta juist het resultaat van datzelfde beheersingsdenken.

De ecologische crisis is een “egologische crisis”, veroorzaakt door de logica van het ‘ik’ dat zijn wil oplegt aan de wereld.

Egologica

Ook het onderwijs is gevangen in die “egologica”, betoogde Biesta. Met principes als ‘de leerling centraal’ zet het moderne onderwijs het ik ‘egologisch’ in de wereld. Daarin gaat het om het leren (in tegenstelling tot onderwezen worden), de talentontwikkeling en het eigenaarschap van de individuele leerling. Maar daarvoor heb je volgens Biesta de school niet nodig. Onderwijs gaat er juist om dat je je leert verhouden tot dat wat je niet voor het kiezen hebt: medeleerlingen, leraren, de omgeving, de wereld.

Grenzen aan de groei

Op die manier begeleidt onderwijs het kind in de richting van een volwassen omgang met zijn verlangens, rekening houdend met de verlangens van anderen en de beperkte mogelijkheden van de aarde om aan alle verlangens te voldoen. “Onderwijs is ook een kwestie van (zelf)begrenzing”, aldus Biesta. Grenzen aan de groei – de titel van het rapport waarmee de Club van Rome in 1972 de ecologische problematiek op de kaart zette – is wat Biesta betreft ook een pedagogisch principe.

Pionieren

Met een zevenstappenplan komen we er dus niet. Duurzaam onderwijs vraagt om pionieren en nieuwe wegen inslaan. Dat pakt Verus graag samen met scholen en schoolorganisaties op. Wilt u meedenken en -doen, neem dan contact op met Marcel Elsenaar, projectleider integraal duurzaam onderwijs, melsenaar@verus.nl.

[1] Samen met Gezelschap Waardenwerk, lectoraat 'Normatieve Professionalisering' (HU), leerstoel 'Levensbeschouwelijke vorming' (UU), Montessori Scholengemeenschap Amsterdam.

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs