U bent hier

Dit zijn de vier schakelmomenten in 100 jaar Onderwijsvrijheid

Volgend jaar bestaat de Vrijheid van onderwijs 100 jaar. Natuurlijk een moment om terug te blikken. Historicus Wim de Jong deed onderzoek naar een eeuw bijzonder onderwijs en schreef er een boek over dat op 23 januar, tijdens de nationale bijeenkomst over de onderwijspacificatie, wordt gepresenteerd. We vroegen hem naar dé schakelmomenten in de afgelopen eeuw.

In Heer en Meester. Vrijheid van onderwijs 1917-2017  behandelt De Jong hoe in de afgelopen 100 jaar is gediscussieerd over de vraag van wie de christelijke school nu eigenlijk is, in het samenspel van bijzonder onderwijs met samenleving en overheid en tussen besturen, leraren, ouders en kerken.

  • 1920 – de gelijkstelling van bijzonder en openbaar onderwijs werd afgesproken in 1917 maar in de Lager Onderwijswet vastgelegd in 1920. Dat heeft onder meer tot gevolg dat de overheid, in ruil voor geld en groei, veel te zeggen krijgt over het onderwijs. Christelijke scholen zijn bang dat de ouderbetrokkenheid afneemt. Voorheen betaalden zij het onderwijs. Verdwijnt met hun geld ook hun betrokkenheid? Het bijzonder onderwijs blijft gedragen door een hechte gemeenschap van ouders.
  • Begin jaren ’60 – Bij de totstandkoming van de Mammoetwet keren scholen zich nog één keer tegen de overheidsbemoeienis met het onderwijs. Maar daarna gaan ze (heel typerend voor het christelijk onderwijs, zegt De Jong) de wet gezagsgetrouw doorvoeren. Scholen worden inmiddels steeds meer zelf de overheid. Bijzondere scholen staan niet meer tegenover de boze boeman die overheid heet. Maar de retoriek blijft onveranderd.
  • Jaren ’80/’90  - Door overheidsbeleid treden verschuivingen op: scholen worden groter, besturen kleiner en er komt een wat zakelijker sfeer. Dat is, meer dan in de jaren ’60, een bedreiging voor de gemeenschap van waaruit de christelijke school ontstond. Bestuurders gaan meer denken als maatschappelijk ondernemers. Voor de gemeenschap die het christelijk onderwijs vormde, zijn dat lastige issues.
  • Nu  - De positie van de vrijheid van onderwijs die georganiseerd is langs levensbeschouwelijke richtingen, is niet meer vanzelfsprekend. Staatssecretaris Dekker heeft plannen die de vrijheid van onderwijs niet bedreigen, maar wel verruimen. De bijzondere scholen zitten in een spagaat, zegt de Jong. Het bijzonder onderwijs is een gevestigde macht. Wil dat haar vrijheid delen met nieuwelingen die hetzelfde willen als de christelijke scholen, toen die zich aan het invechten waren, honderd jaar geleden?

Welkom op het symposium 

Kom op maandag 23 januari 2017 naar de Nationale bijeenkomst onderwijspacificatie 1917-2017! Daar wordt het boek Heer en meester. Vrijheid van onderwijs 1917-2017 van historicus Wim de Jong aangeboden aan minister van Onderwijs Jet Bussemaker. En spreken oud-ministers en -staatssecretarissen van Onderwijs over hoe onder hun bewind de vrijheid van onderwijs vorm kreeg. 

PO | VO | MBO | HBO | WO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs