U bent hier

Consequenties niet nakomen prestatieafspraken hoger onderwijs onzeker

Vorige week was het zover: de hogescholen leverden hun prestatieafspraken in bij OCW-staatssecretaris Zijlstra. Jaap Modderman (directeur Educatieve Academie Gereformeerde Hogeschool) en Albert Cornelissen (bestuursvoorzitter hogeschool Windesheim) over de plannen van hun hogeschool en de vraag welke status de afspraken met een demissionair staatssecretaris eigenlijk hebben.

Bekostiging
Met de prestatieafspraken wil Zijlstra de kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs opschroeven. De staatssecretaris wil er ook een prestatiebekostiging aan koppelen: wie zijn afspraken over de basiskwaliteit is nagekomen krijgt over vier jaar 5% bekostiging, wie ook zijn profilering op orde heeft nog eens 2%. Dat laatste is een pijnpunt voor de kleine hogescholen.

Modderman: “Er is natuurlijk veel misgegaan bij hogescholen. En hoewel het jammer is dat daar een generieke maatregel uit voortvloeit, is het niet zo gek om prestatieafspraken te maken over een gezond rendement en tevreden studenten. Dat is ook onze taak.” Maar de financiële gevolgen vindt hij onrechtvaardig. “Kleine hogescholen kunnen feitelijk niet voldoen aan de eis aan te sluiten bij topsectoren. Voor grote hogescholen is dat makkelijk haalbaar: zij hebben de contacten met topsectoren al en bieden opleidingen aan die daarbij aansluiten.”

Wetswijziging
Maar in de huidige politieke situatie is het nog allerminst gegarandeerd dat de prestatieafspraken financiële consequenties zullen hebben. De Tweede Kamer bepaalde dat voor de invoering van de prestatiebekostiging een wetswijziging noodzakelijk is. De staatssecretaris liet eerder weten voornemens te zijn zo’n wetswijziging in gang te zetten. Maar of hem dat nu ook gaat lukken?

Los daarvan hebben de afspraken hun waarde, vindt Cornelissen. “De discussie over kwaliteit is al jaren geleden door de sector opgepakt. Het rapport van de commissie Veerman is door de hogescholen omarmd en in het opstellen van de prestatieafspraken was het op orde hebben van de basiskwaliteit geen discussie.”

De bestuursvoorzitter is trots op de prestatieafspraken van Windesheim. Veel is een voortzetting van het beleid dat de school sinds 2010 voert: de basiskwaliteit op orde, aansluiting op de regio, aandacht voor onderzoek en ondernemen.

Samenwerking
“Daar bovenop komt samenwerking op het gebied van techniek met Saxion hogeschool, daar ben ik uitermate tevreden over. Ook het curriculum rond onderwijs en de lectoraten, die we samen met de Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool Utrecht en InHolland ontwikkelen, is mooi. In het verleden was er meer onderlinge concurrentie, nu zijn we daar bovenuit gestegen. We werken samen waar onze profielen elkaar overlappen.”

Die samenwerking moet Zijlstra als muziek in de oren klinken. Heeft Windesheim die ook aan de verplichte prestatieafspraken te danken? “De samenwerking met andere hogescholen is er wel versneld gekomen omdat we daar door de prestatieafspraken toe verplicht werden, ja. Er was al jarenlang bestuurlijk overleg waarin een basis ontstond voor dit soort stappen. Maar nu het moest, werd het proces versneld.”

Cornelissen is ook trots op de prestatieafspraak ‘waarde(n)vol’. Windesheim leidt niet alleen goede professionals met beroepsethiek op, maar laat mensen ook nadenken over wie zij zijn als persoon in deze maatschappij.

Ambitieus
Om toch aan de profileringseisen te kunnen voldoen, vond de Gereformeerde Hogeschool samen met vier andere kleine hogescholen de oplossing in een nieuw op te richten expertisecentrum, gericht op de verdere professionalisering van de man of vrouw voor de klas. Een plan waar Modderman erg enthousiast over is. “Het is vernieuwend en ambitieus. Hierbij is de hogeschool uit zijn eigen kaders gestapt.”

Ook is hij blij met de verdergaande ‘ontschotting’ in de prestatieafspraken van de Gereformeerde Hogeschool, tussen zorg en onderwijs. “Je ziet de problematiek op scholen verder toenemen en de scheidslijnen tussen zorg en onderwijs verdwijnen. Dit plan voor ontschotting is ambitieus en draagt bij aan een maatschappelijke ontwikkeling.”

Stuurbaar
Zowel Modderman als Cornelissen heeft ook zijn twijfels bij delen van de prestatieafspraken. Zo wordt van hogescholen verwacht dat zij de studenttevredenheid vergroten en studieuitval terugdringen. Maar hoe stuurbaar zijn beiden?

Ook heeft Modderman zijn vragen bij de wijze waarop de resultaten beoordeeld worden. “Wij scoren al jarenlang in de top. Ons studenttevredenheidscijfer is bijvoorbeeld een 8. In onze prestatieafspraken hebben we opgenomen dat te handhaven. Maar wat nu als dat over vier jaar een 7,9 is? Dan verliezen we 5% budget. Terwijl een hogeschool die nu een 6 krijgt en over vier jaar een 6,1, extra financiering krijgt. Het is toch van de zotte dat wij dan zouden inleveren terwijl je twee punten hoger scoort?”

Cornelissen noemt de uitwerking van het beoordelingskader ondoorzichtig, maar om een andere reden. “Er spelen onduidelijkheden op de achtergrond. Zo is er sprake van dat mbo-opleidingen worden verkort van vier naar drie jaar. Wat betekent dat voor de kwaliteit van de afgestudeerden? Gaan de hiaten in hun kennis toe- of afnemen? Dat kan nogal van invloed zijn op onze prestatieafspraken. Als de omstandigheden zoals die ons bekend zijn veranderen, heeft dat effect op wat we afspreken. Dat schrijven we ook aan de staatssecretaris.”

Rendement
Cornelissen noemt de rendementsafspraken bovendien “een beetje oneigenlijk”. “Na alle discussie over diplomafinanciering... Natuurlijk is die diplomafinanciering vrijwel verdwenen, maar de druk op rendement leidde tot verkeerde keuzes. En toch komen in de prestatieafspraken de rendementen terug. Eigenlijk is het een financiële prikkel om rendementen omhoog te krijgen.”

Een reviewcommissie bekijkt de prestatieafspraken en praat begin juni met de hogescholen. Begin september moeten de afspraken definitief zijn. Die zijn dan vier jaar lang wettelijk van kracht. Althans, dat wil demissionair staatssecretaris Zijlstra graag.

WO | HBO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs