U bent hier

Burgerschapsvorming: overheid schiet te snel in regelreflex

Scholen besteden aandacht aan burgerschap, en daarmee voldoen ze aan de wet. Toch is het nog onvoldoende planmatig en samenhangend. Dat concludeerde de onderwijsinspectie gisteren. Staatssecretaris Dekker en de inspectie grijpen echter naar de reflex van méér wet- en regelgeving. Daarmee begeeft de overheid zich volgens Verus op glad ijs.

Onderzoek genuanceerder dan krantenkop

Scholen falen ernstig met bijbrengen ‘burgerschap’, zo kopte De Telegraaf gisteren op de voorpagina. Het inspectieonderzoek is echter genuanceerder. Scholen voldoen aan de wet, maar er is nog teveel verschil tussen scholen in de manier waarop zij burgerschap bijbrengen. Ook is burgerschap nog te weinig ‘opbrengstgericht’. Volgens de bewindslieden moeten scholen bijdragen aan gedeelde waarden en een gedeelde nationale identiteit.

Burgerschap is niet ‘effectief’

Jacomijn van der Kooij, adviseur bij Verus en expert op het gebied van burgerschapsvorming, hoort deze conclusie al  jaren. Zij wijst er echter op dat meer planmatig vastleggen niet automatisch leidt tot meer kwaliteit. En daarnaast is niet alles op het terrein van burgerschap goed meetbaar te maken, of te omvatten in termen van effectiviteit. 

Sommige elementen van onderwijs in burgerschapsvorming zijn goed in zichzelf, zonder gelijk te kunnen spreken van bepaalde opbrengsten. Bijvoorbeeld wanneer leerlingen kritisch leren na te denken, of in aanraking komen met andere culturen. Het gaat daarnaast op scholen niet alleen om het benadrukken van burgerschap, maar juist ook om het praktiseren: de school als plek waar samen leven, verantwoordelijkheid nemen en ethische reflectie geoefend worden. De school als oefenplaats.

Regelreflex

Verus vindt dat Den Haag af moet van de regelreflex. Vanuit een maakbaarheidsgedachte is direct het voorstel om meer vast te leggen in voorschriften. Maar dat is papieren kwaliteit, en zorgt vooral voor meer bureaucratie. 

Bovendien zal de overheid dan ook preciezer moeten omschrijven wat zij verstaat onder bijvoorbeeld democratische waarden en de Nederlandse identiteit. En dat is juist de weg die niet moet worden ingeslagen. Dan gaan politieke meerderheden bepalen hoe de ideale Nederlandse burger eruit ziet. 

Onderwijs op dit vlak hangt nauw samen met de identiteit van de school. Er zal dus altijd een grote mate van diversiteit zijn en dat juicht Verus toe. Dé gemiddelde school bestaat niet, en scholen moet dus ook niet uniform worden voorgeschreven hoe zij de burgerschapsdoelen moeten bereiken. 

Maak werk van maatschappelijke stage 

De inspectie stelde ook vast dat voor veel scholen de maatschappelijke stage een belangrijk instrument is in het kader van burgerschapsvorming. Uitgerekend dit kabinet zette een streep door de maatschappelijke stage voor iedere leerling. Verus roept het nieuwe kabinet op weer werk te maken van de maatschappelijke stage op scholen.

Beeld Atelier PRO

PO | VO | MBO

Aanmelden voor de Verus nieuwsbrief

Iedere week het laatste nieuws uit het onderwijs