U bent hier

Brieven over Leiderschap (VI)

Beste Mark,

In de laatste werkweken van het schooljaar komt alles bij elkaar. Het is hollen en hopen dat er af en toe ruimte is om stil te staan. Projecten worden afgerond en overgedragen. Laatste gesprekken met directeuren in dit schooljaar worden gevoerd. Met twee collega’s wordt een nieuwe leergang voor eindverantwoordelijk schoolleiders gereed gemaakt. Dan nog de gesprekken met bestuurders en schoolleiders om lopende projecten te evalueren en een haakje te geven voor het komend jaar. Veel tijd voor reflectie en bewustzijn lijkt er dan niet te zijn.

Ondertussen komt het leven voorbij. Dochterlief rondt haar basisschool af en kijkt vol spanning uit naar de nieuwe, grote school aan het einde van de zomer. De moeder van een collega overlijdt na een pijnlijk ziekbed. De zoon van een andere collega kan na vele korte baantjes nog steeds de aansluiting op de arbeidsmarkt niet vinden. Het zijn gebeurtenissen waar je niet aan voorbij kunt hollen, en waarvoor je jezelf wat meer tijd zou gunnen. Veel tijd lijkt er echter niet te zijn.     

Voor ons werk worden we onder andere geselecteerd op onze kennis, vaardigheden en bewezen resultaten. Op basis van wat we in het verleden hebben laten zien, worden verwachtingen voor de toekomst gemaakt. Met leerlingen is het net zo: op basis van toetsresultaten voorspellen we het niveau van leren en presenteren in de toekomst. Verwachtingen bieden geen zekerheid, maar we zijn ze wel zo gaan beschouwen. We trekken een lijn van verwachting van het verleden naar de toekomst.  

Voor het leven worden we niet geselecteerd, we hebben het eenvoudigweg gekregen. Veel van de dingen die gebeuren, komen op ons pad. Ze hadden er niet kunnen zijn, maar ze zijn er wel. Als de dingen dan ook nog eens onverwacht gebeuren, wordt onze lijn van verwachting minder zeker. We moeten haar bijstellen en soms zelfs nieuwe lijnen zoeken om ons verhaal op te schrijven. Dan blijken resultaten uit het verleden ineens niet meer de zekerheid te bieden die we zo graag wilden. Er zitten grenzen aan onze regie en controle.

Als het onverwachte gebeurt, is meer van hetzelfde niet de oplossing. Draai het dan eens om. Bezie dat wat er nu gebeurt niet vanuit het verleden maar vanuit de toekomst. De toekomst staat voor dat wat wil doorbreken in ons leven: waar het leven goed voor is, wat we niet zelf bedacht hebben, en vaak niet in de hand hebben. Het komt aan op actief ontvangen, ontvankelijkheid, verwondering. We kunnen dan een lijn ontdekken van de toekomst naar het nu. 

Leiderschap is een bijzondere vorm van levenskunst. Ze bestaat niet zozeer uit kennis, vaardigheden en allerhande strategieën, maar is eerder een grondhouding waarmee we in het leven en werken staan. Leiderschap als levenskunst brengt leven en werken bij elkaar – het zijn niet twee werelden (systeem- versus leefwereld), er is er maar één. Ze staat open voor wat de toekomst nu te zeggen heeft en handelt daarnaar. Ze verbindt mensen en de organisatie op die levenskunst: samenleven én -werken van wat komt. Leiderschap is een kunst die met moeite eigen wordt gemaakt, in tijden waarin je voortholt en in tijden dat het leven voorbijkomt. Maar: wat een schoonheid!

Hoor weer graag van je.

Hartelijke groet

Theo van der Zee

Nieuwe reactie inzenden

Theo van der Zee

coördinator en onderzoeker katholiek onderwijs
0348 74 44 28

Lees ook

Theo van der Zee
Theo van der Zee