U bent hier

Brieven over leiderschap (IV)

Beste Mark,

Tot de kern komen én koers houden. Maar dat is pas interessant! Je schreef in je brief dat het een uitdaging is om tot de essentie te komen van je werk, en om je te oriënteren aan dat wat van uiteindelijke waarde is. Dat klinkt niet alleen goed, het is het ook. Toch lijkt het me niet eenvoudig om die dubbelslag te maken in de dagelijkse hectiek van de school. Laat ik het eens anders formuleren: hoe kom je tot goede keuzes?

Mij inspireert een praktijk uit de christelijke levenskunst: de onderscheiding. Onderscheiding beoogt – vrij vertaald - tot goede keuzes te komen door tot de kern te komen en koers te houden. Mooi toch? In Nijmegen leerde ik van mijn zeer gewaardeerde collega Kees Waaijman dat onderscheiding vier aspecten kent. Ik licht ze kort toe aan de hand van een voorval in de school waarin een leerling een docent bedreigt met een mes.

Op de eerste plaats gaat het erom het diepere verschil te zien. Het begint ermee na te gaan wat er meer precies gebeurd is. Het diepere verschil vraagt vervolgens waartoe het voorval leidt. Wat beoogde de leerling? Het is toch een heilloze weg dat de leerling een mes heeft meegenomen? Was er dan geen andere weg mogelijk die wel heilzaam is?

Vervolgens komt het erop aan betekenis te ontdekken in dat wat zich voordoet. Betekenis heeft te maken met de wijze waarop we bij-de-gebeurtenis-zijn. Wat roept het aan gevoelens op? Een mes in mijn school! Wat maakt dat ik woest ben of juist angstig? Door erover na te denken kan de schoolleider erachter komen wat voor haar of hem hier op het spel staat. Is het de goede naam van de school? De veiligheid van docenten? Het vertrouwen in leerlingen? Anders gezegd: wat betekent het dat de leerling tot deze actie is overgegaan, en wat zegt ons dat over wie we (willen) zijn als school?

Dan is het van belang de opvattingen over de gebeurtenis in het midden te leggen. In en rondom de school zal de schoolleider verschillende opvattingen horen over de leerling, het mes en de docent. De leerling moet worden geschorst! Hoe is het zover kunnen komen? Wat hebben we gemist? De uiteenlopende opvattingen markeren de horizon van hoe mensen zich een beeld vormen van de gebeurtenis. Vanuit die horizon laat zich het midden bepalen. Het midden is niet een gemiddelde, maar een denkbeeldig punt waar de verschillende opvattingen met elkaar kunnen worden verbonden. Het midden is dynamisch: iedere schoolleider weet dat het zo maar kan gaan schuiven. Door met betrokkenen in het gesprek te gaan (géén discussie, géén debat), kan het midden worden ontdekt en een gedeeld inzicht ontstaan in wat goed is en juist om te doen.

En ten slotte komt het erop aan het handelen richting te geven en tot keuzes te komen. Het handelen is vooreerst instrumenteel. Namelijk, het wegnemen van de bedreigende situatie. Handelen heeft echter niet alleen een doel op korte termijn, maar reikt ook naar een bedoeling op lange termijn. Met haar of zijn handelen kan de schoolleider voor de betrokkenen, de school en zichzelf een toekomst openen maar ook sluiten. Wat doet het handelen met de betrokkenen? Is de school dan nog om te leren aan het leven en het samenleven?

Onderscheiding vraagt een beetje vertraging en brengt ontzettend veel. Vele schoolleiders hebben met mij de kunst van de onderscheiding ingeoefend, bijvoorbeeld in de vertraagde besluitvorming. Vraag me er rustig naar als je er meer over wilt weten. Tot spoedig!

 

Hartelijke groet,

Theo

Nieuwe reactie inzenden

Theo van der Zee

coördinator en onderzoeker katholiek onderwijs
0348 74 44 28

Lees ook

Theo van der Zee