U bent hier

Brieven over leiderschap (II)

Beste Mark,

Veel dank voor jouw brief. Het trof me in je brief dat je leiderschap aan iedereen toeschrijft. Of we nu docent, conciërge, onderwijsassistent, directeur of leerling zijn, het leiderschap past ons allemaal. Dat is een krachtige gedachte die ik graag een stap verder breng.

Leiderschap heeft te maken met verantwoordelijkheid krijgen en nemen, maar valt er niet mee samen. We zijn verantwoordelijk voor ons eigen leven (zelfleiderschap), voor de omgeving en voor de mensen om ons heen. We leggen bovendien verantwoording af over ons handelen. Klopt. Leiderschap is echter meer dan dat. En dan doel ik niet op management-achtige zaken als regelen, organiseren, faciliteren en plannen, maar op het omgaan met het vele ongewisse dat op ons pad komt. Ik licht het toe aan de hand van de eigen aard van onderwijs.

Met onderwijs is namelijk iets vreemds aan de hand. In het onderwijs bereiden we kinderen en jongeren voor op iets waarvan we niet weten hoe het eruit ziet. We maken hen namelijk klaar voor de toekomst: hun toekomst en die van de samenleving. De toekomst is hoogst onzeker (en in de huidige tijd meer dan ooit, lijkt het) en toch zetten we ons er iedere dag weer voor in, dag-in-dag-uit.

Veel dingen in ons leven en werken zijn onzeker, niet noodzakelijk en bovendien nauwelijks voorspelbaar. We vinden dat echter erg lastig en zijn geneigd om ons daartegen te verzekeren met polis, protocol, regel of instrument. Al die dingen geven ons het idee dat we grip hebben. Toch denk ik dat menig protocol of instrument ons er eerder vanaf houden om de werkelijkheid te be-grijp-en dan dat ze ons er naartoe leiden.

Wat helpt, is om leiderschap te zien als een kunst. Het is de kunst van het innerlijk kompas om in het ongewisse te gaan staan en niet onzeker te worden. Schoolleiders kunnen zich deze kunst eigen maken en beoefenen door ontvankelijk te zijn voor dat wat zich aandient, en het op waarde te leren schatten. Met vele tientallen schoolleiders mocht ik spreken om hun kompas in het eigen leven en werken te ontdekken en te leren inzetten in hun school. Zij zijn sterk gegroeid in hun persoonlijk leiderschap.

Protocollen en instrumenten zijn zeker nuttig. Leiderschap weet ze te benutten. Voor het leiderschap in de school is echter meer nodig dan dat, juist omdat de school de maatschappelijke opdracht heeft kinderen en jongeren voor te bereiden op de onzekere en onvoorspelbare toekomst. Wat doet er dan echt toe? Waar komt het op aan? Wat is van waarde? Leiderschap in de school weet deze en soortgelijke vragen in gesprek te brengen en anderen te inspireren – met het oog op de kinderen en jongeren van nu, leiders van de toekomst. Daar weet jij vast meer van.

Tot spoedig!

 

Hartelijke groet

Theo van der Zee

Reacties

Door Bill Banning op 24 mei 2018 | 15:03

Beste Theo,

uit mijn hart gegrepen. We moeten leren omgaan met de fundamentele onzekerheid van het bestaan. En daarbij helpt innerlijke ontwikkeling in hoge mate.

Helaas is die innerlijke ontwikkeling op vele plekken binnen ons onderwijs nauwelijks in het vizier. En worden (aanzetten tot) gesprekken daarover uit de weg gegaan, bleek uit mijn promotieonderzoek. Tragisch, dat op levensbeschouwelijk georiënteerde scholen dit levensbeschouwelijk dieptegesprek uit de weg gegaan wordt. Terwijl het zo verrijkend, sterkend en leerzaam is.

Mooi dat VERUS hier dus systematisch aandacht aan schenkt. Denk ook aan de KLOOSTER-bijeenkomst van komende dinsdag 29 mei 2018 te Egmond waar zes onderwijsmensen zich in het thema biografische ontwikkeling, roeping en onderwijs gaan verdiepen. Uit gesprekken met leerlingen, collega's en ouders blijkt ook mij telkens weer dat er - onder de oppervlakte - oneindig meer leeft dan men vaak denkt. Het delen hiervan schept diepe verbondenheid.

Nieuwe reactie inzenden

Theo van der Zee

coördinator en onderzoeker katholiek onderwijs
0348 74 44 28

Lees ook

Theo van der Zee
Theo van der Zee