U bent hier

Passend onderwijs, dubbele zorgplicht en dubbele werkelijkheid

Niemand in het onderwijs zal beweren dat passend onderwijs, als je naar het achterliggende principe kijkt, een slechte ontwikkeling is. Natuurlijk zijn ze er allemaal van overtuigd dat er voor elke leerling een passende plek moet zijn, dat ieder kind recht heeft op het onderwijs dat op hem of haar gericht en afgestemd is. Daar kan geen discussie over bestaan. Maar het was te voorzien dat de invoering van passend onderwijs niet vlekkeloos verloopt. Passend onderwijs kent dan ook verschillende werkelijkheden.

Enerzijds is er de werkelijkheid van de wettelijke regelingen en voorschriften die uitmonden in de zogenaamde zorgplicht. Er zijn samenwerkingsverbanden ingericht, er is berekend hoe de geldstromen gaan lopen, wat de financiering wordt, enzovoorts.

Aan de regelingen en voorschriften rondom passend onderwijs is jarenlang geschaafd. En uiteindelijk is er een stelsel uitgekomen waar scholen invulling aan moeten geven.

Daar begint de tweede werkelijkheid. Die van de concrete invoering in de scholen; het handelen van de leerkrachten en docenten. Leren omgaan met de diversiteit van leer- en gedragsstoornissen bij kinderen. En hoewel de professionals hun opdracht serieus nemen, zijn ze vaak (nog) niet handelingsbekwaam genoeg om de complexe stoornissen van een groeiend aantal kinderen in de klas te hanteren. Dit leidt tot ongewenste situaties, waarbij docenten en leerkrachten soms verkeerde beslissingen nemen en ongewenst gedrag vertonen. Dat doen ze niet met opzet. Het komt voort uit een gevoel van onmacht en leidt onherroepelijk tot stress en verzuim. De signalen die leerkrachten en docenten afgeven en de problemen die hierbij ontstaan zijn duidelijk te zien en te lezen. 

Passend onderwijs confronteert scholen in juridisch opzicht met een dubbele zorgplicht. Namelijk een (onderwijs)zorgplicht richting de leerlingen en een (arbeidsrechtelijke) zorgplicht richting het eigen personeel. Beide zorgplichten zijn onder andere juridisch van aard en gedeeltelijk afdwingbaar. Zo kunnen ouders en leerlingen de zorgplicht van scholen (en hun medewerkers) aan de orde stellen bij rechtbanken, de Commissie Passend onderwijs en Klachtencommissies. De arbeidsrechtelijke zorgplicht wordt via kantonrechters en de geschillenrechtspraak aan de orde gesteld. 

Kunnen de twee zorgplichten en werkelijkheden op elkaar afgestemd worden? Dat vergt tijd. Het gaat namelijk om de ontwikkeling van vaardigheden van mensen. Dit begint bij een andere kijk op begeleiding en ontwikkeling van kinderen, een andere kijk op het werk dat mensen in het onderwijs wellicht al jaren verrichten, en zelfs een andere kijk op onderwijs. Niet iedereen zal deze omslag kunnen maken.  

En voor degenen die dat wel kunnen, betekent het ook nogal wat. Een cursus of training is daarvoor niet geschikt. Het gaat namelijk om een duurzame ontwikkeling van nieuw gedragsrepertoire. Daarvoor is intensieve begeleiding van leerkrachten en docenten nodig bij de concrete zaken die zij elke dag ervaren. Het is nodig om de expertise die in het speciaal onderwijs is ontwikkeld, in te zetten voor de ontwikkeling van de leerkrachten en docenten in het reguliere onderwijs. Dit kost, naast tijd, ook geld en zou onderdeel moeten zijn van de invoering van deze grootschalige operatie die het ministerie van OCW geïnitieerd heeft. Het is hard nodig om kinderen het onderwijs te bieden waar ze recht op hebben en docenten en leerkrachten vaardige en krachtige professionals te laten zijn.

Kortom, de concrete invoering en ook de uitvoering van Passend onderwijs is een immense operatie. De indruk ontstaat dat vooral de kant van de ontwikkeling van mensen in het onderwijs in grote mate onderschat is. En dat heeft gevolgen, zowel voor kinderen als voor leerkrachten en docenten. 

Peter Sels
Peter Dijkmans 

Verus doet momenteel onderzoek naar samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jacomijn van der Kooij.

 

Reacties

Door Chris Knoet op 29 okt 2015 | 20:46

Mooi verwoord !

Succes met de hulp aan het veld.

HG Chris.

Door Lydeke Zandbergen op 29 okt 2015 | 21:01

Peter,

Dank voor dit duidelijk artikel!!

Gr, Lydeke

Door Bertus van den Berkt op 30 okt 2015 | 13:50

Het is een inhoudelijk uitstekende verwoording van de problematiek, hoewel er veel meer te zeggen is over de grootschaligheid van de verbanden, de kosten die de organisatie van die grote eenheden tot gevolg heeft enz.
We weten dat politieke beslissingen maar al te vaak niet voldoende zijn doordacht, omdat politiek bedrijven lang niet altijd beoogd om volgens objectieve maatstaven besluiten te nemen. De politieke belangen zorgen er helaas maar al te vaak voor dat de reacties heel vaak worden beïnvloedt door de positie waarin partijen verkeren. (in de oppositie zitten of niet. Besluiten worden maar al te vaak genomen op basis van inhoud en politieke gevoeligheden.
Dan betreur ik echter wel enorm dat onze vertegenwoordigers , en ik denk dan met name ook aan de PO-Raad, zo weinig druk op de politiek leggen om goed na te denken over de inhoud, gevolgen en consequenties van besluiten. Maar misschien komt dat ook wel omdat daarbij te vaak en te veel mensen acteren die verweven zijn met de (Haagse) kringen.
Het zou geweldig zijn, wanneer de huidige problemen, die weliswaar per SWV kunnen verschillen, serieus worden genomen en het veld, en dan met name de mensen op de werkvloer, die uiteindelijk het resultaat bepalen, worden gefaciliteerd en gaan merken dat hun dagelijks problemen worden onderkent en opgelost.

Door Marinus Giesing op 30 okt 2015 | 16:42

Prima artikel. Ik mis nog wel het aspect van het isoleren van Passend onderwijs van de integraliteit van onderwijs. We weten allemaal, dat het succes van passend onderwijs voor een belangrijk deel wordt bepaald door het op voldoende wijze invullen van de randvoorwaarden. En dat kost geld. Denk hierbij alleen maar aan de klassengrootte. Ik geef het je te doen om onderwijs passend te maken in een klas van 28 pubers met een diversiteit aan begeleidingsbehoeften. Alle respect voor de vele enthousiaste en betrokken collega's in onze VO-scholen, maar we moeten wel oppassen dat we mensen in die zin ook niet overvragen.

De politiek meent het geregeld te hebben. De Samenwerkingsverbanden zijn druk bezig met allerlei procedures en budgetbeheersing. Maar waar zou het bij Passend onderwijs echt om moeten gaan ...?

Nieuwe reactie inzenden

Peter Sels

teamleider Verus Juridisch
0348 74 44 63