U bent hier

U bent ontslagen!

Heeft Donald Trump plannen met het onderwijs? Die heeft hij, maar wat gaat ons dat aan? Niets, zou je denken, maar zo eenvoudig ligt het niet. In de afgelopen tien – twintig jaar zijn er honderden, zo niet duizenden Nederlandse onderwijsmensen, schoolbestuurders incluis, naar de VS getrokken omdat er op hun terrein iets bijzonders gebeurde, iets dat hun tot voorbeeld strekte. Zij bezochten daar vooral de zogenoemde charter schools, publieke scholen die geprivatiseerd zijn en die de overheid onder contract heeft. De scholen behouden hun verkregen autonomie onder voorwaarde dat ze voldoen aan de prestatienormen van diezelfde overheid. 

Nutteloze reizen want de Nederlandse scholen, openbaar en bijzonder, zaten en zitten niet onder de knoet van de overheid, zelfs niet nu zij zich middels haar inspectie zo aan de leraren heeft opgedrongen. Wat viel daar dus te leren? Toch wel wat, want die Amerikaanse aanpak van de scholen, die in Engeland navolging heeft gekregen, is te gek voor woorden.

Concurrentie genereert kwaliteit. Deze mantra van het bedrijfsleven is zonder reserves ingebracht in het ecosysteem van Amerikaanse scholen, vaak door mensen zonder beroepsmatige kennis van het onderwijs zelf. Zij brachten ‘maatstafconcurrentie’ mee. Zij bepaalden welke prestatienormen de kwaliteit van een school uitmaken. Dit zijn vooral de uitslagen op een klein aantal toetsen. Bezwaren van leraren werden als irrelevant terzijde geschoven. Sterker nog, loon naar prestatie werd ingevoerd. Weerstand van lerarenbonden werd overwonnen door een hoger pensioen af te spreken. De goede cijfers staan inmiddels op de gevels van scholen. Zo hebben ouders iets te kiezen. Ze zijn niet meer verplicht hun kinderen naar de school om de hoek te sturen. 

De positie van de bestuurder en de schoolleider veranderde hierdoor. De bestuurder is voortaan de baas, de schoolleider moet leveren. Als een school onder de opgelegde prestatienormen zit, krijgt de directeur weinig tijd om dit aan te passen. Regelmatig klinkt het in de bestuurskantoren: “U bent ontslagen!” Precies zoals in de realityshow The Apprentice (de leerjongen), waarvan Trump lange tijd de producer is geweest. You’re fired is er de gevleugelde uitdrukking, die hij zelfs als merk heeft laten registreren.

Maar wat gaat Donald Trump doen? Hij kan niet zoveel, want de federale overheid gaat er niet over. Onderwijs is aan de staten. In een van zijn boeken staat dat het onderwijsdepartement moet worden opgeheven. Toch staat er wel iets in zijn honderd-dagen-plan. De vrije schoolkeuze van ouders wordt als recht onderstreept. Om dit recht te laten gelden worden aan hen misschien vouchers toegekend. Daarover is de tekst niet expliciet, maar de vrouw die de aanstaande president heeft gekozen als de toekomstige onderwijsminister, Betsy De Vos, staat bekend als een warm voorstander daarvan. 

Iets van dit Amerikaanse denken is wel doorgesijpeld in het Nederlandse beleid. De overzeese reisjes zijn niet zonder gevolgen gebleven. Staatssecretaris Dekker wil concurrentie aanwakkeren door de oprichting van nieuwe scholen gemakkelijker te maken. Minister Bussemaker heeft gezorgd voor prestatiebekostiging in het mbo en het hoger onderwijs. De onderwijsinspectie valt op door haar voorliefde voor cijfertjes. En het is minister Asscher die als wethouder van Amsterdam turn around managers op scholen afstuurde die onder zijn normen presteerden. De cowboys van Asscher werden zij genoemd.

Nieuwe reactie inzenden

Nico Dullemans

adviseur identiteit
0438 74 41 18