U bent hier

Democratie langs de pedagogische weg van de school

Het bericht over ouders die hier hun kinderen van scholen halen omdat deze in contact zouden staan met Fethullah Gülen (die volgens de Turkse overheid achter de couppoging zit), roept bij mij een ongemakkelijk gevoel op. Natuurlijk, ouders hebben in Nederland principieel de ruimte om zo’n stap te zetten, maar tegelijkertijd wordt de school, die de rug wordt toegekeerd, de kans ontnomen om kinderen bij elkaar te brengen. 

Thermostatische school

Van de pedagoog Philippe Meirieu verschijnt een dezer dagen het boekje Eduquer après les attentats, opvoeden na de aanslagen. Afgelopen weekend schreef hij daarover in een van de kranten. 
Meirieu wil graag dat wij de school zien als een plaats waar kan worden vertraagd. Een beschutte ruimte waar niet onmiddellijk wordt gereageerd, waar niet meteen een standpunt wordt ingenomen. Hij schrijft: “De school moet thermostatisch willen werken. Noch wordt de brute reactie van een leerling afgewezen, noch wordt zijn of haar demagogische mening geaccepteerd. Meningen worden opgeschort en de tijd wordt genomen om na te denken. Om te leren nadenken.”

Meirieu houdt er rekening mee dat mensen hem voor een naïeveling houden, de gespannen situatie in zijn land Frankrijk is er tenslotte naar. Is de school opgewassen tegen de propaganda en de netwerken van het jihadistisch islamisme? En is de democratie daar eigenlijk wel tegen bestand? 

Hij onderkent de kwetsbaarheid van democratie, dit vanwege haar openheid, de vrijheid. Maar vrijheid is vooral een formidabele kracht, die we daarom niet mogen verliezen. We moeten haar goed leren gebruiken, democratisch. 

Het is Meirieu’s overtuiging dat de democratie het van de pedagogiek moet hebben. Opdat kinderen de deugd van het democratisch debat leren kennen en daar geduldig mee leren omgaan.

Pedagogische school

Philippe Meirieu laat zien hoe het ‘pedagogische project’ door de school moet worden aangepakt.

Eerst moet de grens getrokken worden tussen volwassenen en kinderen. Het kind heeft het recht om kind te zijn en heeft het recht op opvoeding. Als volwassenen niet opvoeden, ontnemen zij kinderen de mogelijkheid werkelijk een burger te worden. 

Vervolgens is het belangrijk de opvoeding fasegewijs te laten verlopen. Daarvoor moeten kinderen in een omgeving worden gebracht, die hen uitdaagt en waarin zij leren wat hen is opgelegd en tegelijkertijd hun vrijheid steeds meer kunnen verkennen. Opleiden en opvoeden tot emancipatie gaan zo hand in hand. Het onderwijzen wordt niet opgegeven, maar houdt ook in dat het kind op de vrijheid kan anticiperen. 

Meirieu’s uitgangspunt is dat iedereen kan leren en toegang heeft tot vrijheid. Maar niemand kan een ander dwingen tot leren en van zijn of haar vrijheid gebruik te maken. Wat pedagogiek volgens hem zo oorspronkelijk maakt, is dat zij deze spanning omarmt, zonder ooit op te geven. 
Meirieu snapt dat dit soort inspanningen moeilijk is, maar hij ziet het als “de enige oplossing om niet over de mensheid te wanhopen.”

Nieuwe reactie inzenden

Nico Dullemans

adviseur identiteit
0438 74 41 18