U bent hier

De leraar toch weer over het hoofd gezien

Over de ruimte die leraren nodig hebben wil de Onderwijsraad het niet meer hebben. Meer ruimte voor de een, betekent minder voor de ander. Praten over ruimte ontaardt al snel in gekissebis. Ja, dat is wel zo, maar dan toch vooral in de kringen van de beleidsmakers, de mensen van abstracties en fabricages. Bedenk dat in de dagelijkse praktijk leraren ruimte nemen en haar ook vullen. Anders zou er toch niets van onderwijs terecht komen! Zelfs in de voormalige Sovjet-Unie was er ruimte om naar bevind van zaken te handelen. Dat is eigen aan vakmensen: zij maken er het beste van.

Goed, niet over ‘ruimte’, maar waarover gaat het dan wel in zijn recente advies over leraarschap? Over het handelingsvermogen van de leraar en daar maakt de raad een bijzonder goed punt, vooral omdat hiermee niet een rijtje competenties wordt bedoeld. Dat vermogen ontstaat, het komt op als de leraar onderwijs geeft. Op enig moment is het vermogen er, het is een gevolg van zijn doen en laten, maar de leraar bezit handelingsvermogen niet! Hoe gaat dát in zijn werk?

Onwillekeurig kijkt de leraar achterom, hij kijkt vooruit en hij realiseert zich de omstandigheden waaronder hij aan het werk is. Dit zijn de drie dimensies waartussen hij zich constant beweegt – tijdens het lesgeven, tijdens zijn lesvoorbereiding en in vergaderingen met collega’s en de schoolleiding of in gesprekken met ouders. 

Een leraar put altijd uit zijn ervaringen, ook privé-ervaringen. Hij is ook altijd met doelstellingen bezig die op de korte en de lange termijn spelen. Dat zijn niet alleen formele doelen. Ook wat hij zelf vindt en wil, zie je terug in zijn afweging. Maar altijd is hij zich bewust van zijn reëel bestaande school. ‘Zo doen wij het hier op school, dit zijn onze mogelijkheden.’ Daar kan hij niet aan voorbij gaan.

De leraar let op het geheel van de drie dimensies, hij hanteert ze in een voortdurende beweging en dit leidt zo tot zijn handelingsvermogen, een drieklank gelijk.

Van deze permanente beweging tussen dimensies is door de Nederlandse wetenschapper Gert Biesta samen met twee Britten een model gemaakt, het Teacher Agency model. Zij noemen het een ecologische of holistische benadering. Agency betekent ‘handelingsvermogen’. Biesta is hoogleraar aan een universiteit in Londen, maar ook hier werkzaam. Zo is hij lid van de Onderwijsraad en adviseert Verus.

De Onderwijsraad zegt zijn advies op dit model te hebben geënt en het als een kijkkader te hebben gebruikt. Maar daar waar de modelbouwers consequent de leraar als vertrekpunt nemen, lijkt de raad vooral op het team van leraren in te zoomen. En zo lijkt het wel alsof het handelingsvermogen van de leraar bovenal van teamvorming afhangt. Het model van Biesta c.s. lijkt daarmee te zijn vergeten, waardoor de leraar zelf, zijn manier van werken, de wijze waarop zijn handelingsvermogen opkomt buiten beeld is geraakt.

Nieuwe reactie inzenden

Nico Dullemans

adviseur identiteit
0438 74 41 18