U bent hier

Burn-out in de collegebank

Burn out in de college banken

Als je gemiddeld bent, ben je eigenlijk niemand. Studenten moeten topcijfers halen, internationale ervaring opdoen, stagelopen bij een vooraanstaand bedrijf en een cool sociaal leven onderhouden. 60% van hen ervaart prestatiedruk en een  derde ervaart hierdoor psychische klachten. Verus vroeg studenten, onderzoekers en een studentenpastor naar de oorzaken en oplossingen van prestatiedruk bij studenten. Zij willen dat onderwijs ruimte maakt voor persoonsvorming.

Ze heeft collega’s die zeggen dat de studenten van tegenwoordig zich niet zo moeten aanstellen. “Ik heb ook hard gewerkt, dus wat zeuren jullie eigenlijk.” Dan wordt onderzoeker Jolien Dopmeijer dus echt heel nijdig. “We willen erkenning: het is een probleem. Mensen zien niet dat de maatschappij is veranderd en hoe hard studenten moeten werken. De druk komt van alle kanten.” 

Dat probleem wordt niet alleen gezien door de hogescholen en universiteiten die deelnemen in het Partnership Studentenwelzijn, waarvan Dopmeijer vanuit Hogeschool Windesheim en haar promotieonderzoek naar Studentenwelzijn aan de UvA mede-oprichter is. Ook minister Van Engelshoven heeft aangegeven het onderwerp hoog op de agenda te hebben staan.

Door, door, door

Studenten die bij zonsopgang de kroegen uit komen rollen, zich afvragend of ze eigenlijk nog college hadden vandaag? Vergeet het maar, zegt ook studentenpastor Maarten Vogelaar. “Het hele idee van de studententijd bestaat niet meer. Lanterfanten kan gewoon niet. Door het leenstelsel en internationalisering veranderen de condities: studenten gaan niet meer op kamers, moeten hard werken naast hun studie en worden er eerder uitgegooid. Een diploma is niets meer waard. Het gaat erom dat je je cv mooi hebt opgeleukt tijdens je studie. Ze rennen maar achter de wortel aan: door, door, door”, schetst hij. 

Angstaanvallen en depressie

Volgens Dopmeijer weten studenten het verschil niet meer tussen gewone stress zoals die bij een tentamenweek hoort en wat ze in Canada toxic stress noemen. Uit haar onderzoeken (zie ook het kader) blijkt waar die prestatiedruk toe lijdt: verslaving, psychische klachten als angstaanvallen en burn-out of uiteindelijk zelfs depressie. “Suïcide is de nummer 1 doodsoorzaak onder studenten”, voegt ze toe.

Prestatiedruk beïnvloedt het rendement

Dat blijkt ook uit andere onderzoeken, zoals die Bob Smits en Maarten Dietz vorig jaar vanuit de studentenraad van de Radboud Universiteit hielden (zie kader). De Universiteit schrok van de cijfers en was direct bereid vervolgonderzoek in te zetten in de vorm van focusgroepen. “Onze rector magnificus was ontzettend betrokken”, vertelt student politicologie Smits. “Maar een collega-rector van een andere universiteit reageerde dat de RU een probleem voor zichzelf creëerde door hier aandacht aan te schenken.” Student Bestuurskunde Dietz ziet hier grote verschillen tussen universiteiten. Dopmeijer tipt om colleges van bestuur in het hoger onderwijs er op te wijzen dat prestatiedruk in direct verband staat tot de rendementen, zo blijkt uit haar onderzoek. “Dan willen ze heel graag naar je luisteren.” 

30% heeft een burn-out

Vorig jaar verschenen er verschillende onderzoeken naar prestatiedruk onder studenten en ze laten allemaal min of meer dezelfde resultaten zien. De Landelijke Studentenbond onderzocht dat ongeveer drie op de vier studenten (74,8%) vaak of heel vaak emotioneel uitgeput is. Meer dan één op de drie studenten (34,6%) heeft een verhoogde kans op een burn-out. 
In onderzoek dat Jolien Dopmeijer deed voor Hogeschool Windesheim, geeft ruim 60% van de studenten aan vaak tot erg vaak prestatiedruk te ervaren. Veel van hen geven aan dat die druk leidt tot psychische klachten als angst, depressie en burn-out. Bijna 36% van de studenten had een burn-out. Dopmeijer vermoedt dat deze cijfers hoger liggen omdat ze de studenten die nog met een burn-out of depressie thuiszitten, niet bereikt. 
Van de Radboud Universiteit gaf 57% van de studenten aan regelmatig stress te hebben. Van hen zegt 34% dat het ten koste van de studie gaat en 25% dat het het welbevinden beïnvloedt. 

De bv IK

Deze generatie wordt gekenmerkt door onzekerheid, die geschapen is door de mogelijkheden. Zo ziet Maarten Vogelaar het. Hij heeft de meest succesvolle student gesproken (honoursprogramma, stage in China, populair binnen de studentenvereniging) en de meest mislukte (uitgevallen en depressief op de bank), allebei hebben ze dezelfde angst: ik ga nog een keertje door de mand vallen. De studentenpastor durft te zeggen dat 7 op de 8 studenten die angst hebben. “Deze prestatiemaatschappij baart immers winners en kneuzen. Je bent de bv IK: een investering. Met de invoering van het leenstelsel, twee jaar geleden, is dat nog sterker geworden. Je moet in jezelf investeren, en daarna moet je geld opleveren. De overheid doet hieraan mee.” 

Op de politieke agenda

Reden voor PerspectieF (de jongerenorganisatie van de ChristenUnie) om de prestatiedruk onder jongeren dit jaar als speerpunt te kiezen. Het liefst had PerspectieF gezien dat het leenstelsel werd afgeschaft, vertelt Leonie Schenkel. Zij is bestuurslid bij PerspectieF en student Internationale ontwikkelingsstudies in Wageningen. Regeringspartij ChristenUnie was nooit voorstander van het leenstelsel, maar van een afschaffing gaat het deze kabinetsperiode niet komen. Wel heeft PerspectieF door middel van een motie meer aandacht voor prestatiedruk bij de eigen partij afgedwongen.

Ook Dopmeijer vindt dat specifieke beleidskeuzes bijgedragen hebben aan de prestatiedruk. Ze ziet dat de participatiesamenleving leidt tot meer mantelzorgers onder studenten. En ook het leenstelsel verhoogt de druk.

Aandacht voor persoonsvorming

Maar we kunnen niet alleen naar Den Haag wijzen. “Wij zijn ook de instagramgeneratie”, legt Bob Smits de schuld bij de studenten. “Alles wordt gedeeld en je bent elkaar continu aan het beoordelen.”
Studenten houden dit zelf in stand, beaamt Dopmeijer. “Ze komen moeilijk naar buiten met hun klacht, schamen zich. De student heeft te weinig zicht op wat mentaal gezond is en wat niet.” 
Het Nederlandse hoger onderwijs zou wat dat betreft een voorbeeld kunnen nemen aan de collega’s in Canada: daar zijn programma’s mental health literacy, om bewustwording van wat een normale mentale gezondheid is, te bevorderen.

Het zou een oplossing kunnen zijn, beamen de aanwezigen: Meer aandacht voor persoonsvorming in het onderwijs. Tja, zegt Smits: “Dan krijg ik te horen: wij zijn een universiteit en verantwoordelijk jullie op te leiden als academici.” Dat ziet ook studentenpastor Vogelaar: “Het onderwijs is ingericht om kennis en vaardigheden over te dragen. Maar er zou ook aandacht moeten zijn voor bewustwording van identiteit en waarden: waarom doe je wat je doet? Juist ook daarvoor zou onderwijs een heel mooie oefenplek zijn.”

Het geld komt terug

Dopmeijer wijst erop dat de curricula ‘moervast’ zitten. “Studenten moeten alles snel beheersen en begrijpen, hup, door de studie heen. Meer aandacht voor socialisatie en persoonsvorming kost geld, ja. Maar vertraging en uitval als gevolg van prestatiedruk kost zo verschrikkelijk veel geld, dat deze investering zich aan de achterkant terugverdient.” 

Over een ding zijn allen het eens: Het grote logge schip van de prestatiesamenleving vaart door. Dat kun je niet kantelen. Je kunt wel iets nieuws starten.

Nieuwe reactie inzenden

Hester van de Kaa

redacteur
0348 74 44 09