U bent hier

Voor uw jaarplanning: een indringend verhaal over menselijkheid in oorlogstijd

Wat wil een school haar leerlingen meegeven als het om oorlog en herdenken gaat? Natuurlijk zijn de Tweede Wereldoorlog en de holocaust onderdeel van het geschiedenisonderwijs, maar wat hopen we dat de feiten en de verhalen met leerlingen doen? Hoe helpen verhalen van lijfsbehoud en moed, van medeplichtigheid en verzet, van defaitisme en hoop-tegen-alles-in hen in hun volwassenwording?

Dat weten we natuurlijk niet van te voren. We kunnen ons wel afvragen hoe we leerlingen zo indringend mogelijk bepalen bij de dilemma’s en onmogelijke keuzen van mensen in onmenselijke omstandigheden.

Zelf word ik daar steeds weer bij bepaald door een boekje uit de jaren vijftig: De nacht der Girondijnen van de bekende historicus Jacques Presser. Een exemplaar van dit Boekenweekgeschenk uit 1957 uit de bibliotheek van mijn vader gaat al jaren met mij mee. Het gaat over de Joodse leraar Jacques Suasso Henriques die zich in 1943 bij de Joodse Ordedienst in kamp Westerbork meldt. Deze gehate 'Joodse SS' moest in opdracht van de Duitse bezetter de orde in het kamp handhaven en was verantwoordelijk voor de organisatie van het wekelijkse transport naar Auschwitz en Sobibor.

Op deze manier hoopt hij het vege lijf te redden. De ontmoeting met de zachtmoedige 'rebbe' Jeremia Hirsch in barak 52 brengt echter een ommekeer in hem teweeg die hem uiteindelijk noopt een daad te stellen die zijn lot zal bepalen.

Omdat het verhaal me steeds weer raakt, heb ik er als verhalenverteller een solovoorstelling van gemaakt onder de titel Zelfs hier vind je nog een paar rechtvaardigen. Ik noem die een monoloog over vuile handen, zuiverheid en moed in Westerbork.

Vooral de figuur van de ‘rebbe’ Jeremia Hirsch, één van de gevangenen in Westerbork, raakt mij doordat hij, zoals de ik-figuur het uitdrukt, midden in de hel “niet alleen gaaf kan blijven van binnen, maar ook die gaafheid naar buiten laat uitstralen”.

Dat dat kennelijk kan, in de meest onmenselijke omstandigheden – om daaraan te herinneren wil ik, ook als niet-Jood, dit verhaal verder vertellen en bij een breder publiek onder de aandacht brengen. Zo is het een verhaal over een specifieke, onvergelijkelijke gebeurtenis – de moord op 6 miljoen Joden – dat de universele hoop vertolkt dat er zelfs in de meest onmenselijke omstandigheden altijd enkelingen zullen zijn die mens weten te blijven. En die zo anderen (zoals de ik-figuur in de novelle) inspireren om hun mens-zijn terug te vinden.

Misschien wilt u die hoop ook uw leerlingen meegeven. Ik kom het verhaal graag bij u op school vertellen.

Meer informatie vindt u hier

Lees ook de blog die Nico Dullemans over mijn voorstelling schreef.

Reacties

Door Arie de Bruin op 28 jun 2018 | 19:02

Heel mooi Guido!
Zelf ben ik juist weer bezig met een speciale lesbrief over "onderduiken" om klassen voor te bereiden op een bezoek aan de Breepleinkerk in Rotterdam-Zuiid, waar in de oorlog drie Joodse families achter het orgel verstopt zaten! (zie http://orgelzolders.nl)
Succes met de voorstellingen. Fantastisch dat je dit doet!
groet
Arie

Nieuwe reactie inzenden

Guido de Bruin

adviseur identiteit / verhalenverteller
0348 74 44 13