U bent hier

In het kielzog van Schippers: botsende waarden op school

In het kielzog van de H.J. Schoolezing van minister Schippers over onze bedreigde vrijheid ging het ineens over de “lafhartige opstelling van scholen”. Jos van Remundt, docent levensbeschouwing aan de pabo van Saxion in Deventer, hekelde in een opiniebijdrage in de Volkskrant  scholen die “principes en tradities” overboord gooien om tegemoet te komen aan de “religieuze eisen” van vooral moslimouders.

Met enkele voorbeelden van scholen waar het kerstverhaal niet meer wordt verteld, een bezoek aan de synagoge niet meer mogelijk is of Harry Potter taboe is verklaard, illustreerde hij wat Schippers in haar lezing de “sluipende zelfcensuur op scholen” had genoemd. Daarbij papegaaide ze onder andere nog maar eens de hardnekkige maar nooit goed onderbouwde stelling “Er zijn klassen waar niet over de Holocaust kan worden gesproken”.

De voorbeelden die Van Remundt noemt, zijn ernstig genoeg om eens goed te onderzoeken hoe vaak ze voorkomen en wat er in zulke situaties precies is gebeurd en nagelaten. Ze hebben in ieder geval gemeen dat het gesprek over het betreffende heikele thema (in de klas en met en tussen ouders) kennelijk niet goed is gevoerd.

Liever nog had ik voorbeelden gelezen van situaties op scholen waarin dat lastige gesprek zó is gevoerd dat alle betrokkenen zich gehoord voelen. Als daarvan de uitkomst is dat, bijvoorbeeld, op school niet uit Harry Potter wordt voorgelezen of het kerstfeest als een interreligieus lichtfeest wordt gevierd (inclusief uiteraard het Bijbelse kerstverhaal), dan is dat geen knieval voor religieuze dwingelandij, maar een volwassen omgang met botsende waarden.

Bij voorbaat zwichten voor eisende ouders is het ene uiterste, ferm het vastgestelde onderwijsprogramma uitvoeren zonder zich iets van hen aan te trekken, is het andere. Daartussenin ligt het modderige terrein van luisteren zonder altijd gelijk te geven, grenzen stellen zonder te vervreemden en het gesprek voeren zonder naïveteit over machtsposities en belangen.

Dat is bij uitstek wat scholen kunnen doen als waarden botsen: leerlingen leren het lastige gesprek te voeren en dat zelf in de schoolgemeenschap oefenen. Daarbij helpt het niet om het gesprek bij voorbaat te op slot te zetten door met opgefokte stoerheid te verkondigen dat ‘onze’ waarden beter zijn, zoals Schippers doet.

Dat is precies het probleem met de over elkaar heen buitelende pleidooien van diverse VVD-kopstukken voor de verdediging van ‘onze’ waarden en normen. Wat ‘onze’ waarden zijn en wat die precies inhouden, staat in een democratie altijd ter discussie. Maar kennelijk hebben liberalen minder vertrouwen in de vrije markt van ideeën dan in de vrije markt van goederen en diensten.

Die zogeheten liberale waarden, zijn dat ‘onze’ waarden, en zo ja, moeten die dan voor ieder van ons hetzelfde betekenen? Dat je in Nederland als individu je eigen keuzes mag maken – de kern van Schippers’ betoog – dat is een groot goed. En ja, we moeten solidair zijn met onderdrukte vrouwen en homo’s en hen helpen als zij zich willen ontworstelen aan knechtende normen. Maar ‘wij’ hebben niet te bepalen wie waaruit geëmancipeerd moet worden. Mogen mensen blijven vinden dat zelfbeschikking niet het hoogste goed is?

Mag je bij Schippers’ “vrijheidscoalitie” horen als je je vrijheid zoekt en vindt “volgens de lijnen van de Bijbel of de Koran”? Als je je in je keuzes (mede) laat leiden door de verbanden waarin je je beweegt? Als je de vrijheid neemt om je te laten leiden door andere geboden dan die van een succesvol leven waarvoor je zelf geheel verantwoordelijk bent? Om je roeping niet te vinden in het najagen van eigen geluk maar in het dienen van anderen? Om weerstand te bieden aan de geluksbelofte van ongebreidelde consumptie? Om je te onttrekken aan de dwangneurose van het streven naar perfectie?

Waarden verdedigen doe je door het gesprek te voeren als waarden botsen. Ook en juist op school.

Reacties

Door Frank de Graaf op 15 sep 2016 | 16:17

Amen!

Nieuwe reactie inzenden

Guido de Bruin

adviseur identiteit / verhalenverteller
0348 74 44 13