U bent hier

Out of the box denken? Zo zonde!

Het is een welbekende kreet van de afgelopen tijd: denk 'out of the box'. Maar als we alleen maar outside of the box kijken, vergeten we dan niet iets? Namelijk wat er inside of the box zit? Daar zit namelijk heel veel waardevols, het zou zonde zijn als we daar niets mee zouden doen.

Een ijsbreker met een boodschap

Laatst bekeek ik een kort filmpje op YouTube waarin een trainer aan het begin van de training haar cursisten de volgende vraag voorlegde om het ijs te breken. 

Hoe maak je, door slechts 1 lijn toe te voegen, van deze afbeelding een zes?

I X

 

Nadat de cursisten hun antwoorden hadden opgeschreven (als ze überhaupt een antwoord hadden kunnen verzinnen), vertelde de trainer dat ze - met haar technische achtergrond - zelf de eerste keer had geprobeerd een lijn te trekken en vervolgens het papier op allerlei manieren had gevouwen. Hoewel het een goede poging was geweest, was het niet het juiste antwoord. Nee, deze puzzel was op twee simpele manieren op te lossen: 

1. Plaats er een S voor. 

S I X

2. Zet er een 6 achter. 

I X 6 
 

Maar wat konden de cursisten hier nu van leren? Precies: denk 'out of the box'.

Of toch niet?
Dit filmpje liet mij in verwarring achter. Het riep ergernis en falen op omdat ik zelf dit soort vragen nooit kan oplossen. Iets in me zei dat het zo niet werkt.

Het werkt niet wanneer we vooral blijven benadrukken dat het moet gaan om 'out of the box'-denken. Want tegelijkertijd zeggen we dan - niet uitgesproken, maar wel gehoord - dat we niet waarderen wat er in die box zit. En dat is een gemiste kans, want er zit zo veel moois in. 

Schoolorganisaties onder de loep

Neem nu hoe je kunt kijken naar schoolorganisaties. Je kunt er, zoals wetenschapper, een microscoop voor gebruiken. Je kunt analytisch steeds verder inzoomen totdat je enkele elementen hebt gedefinieerd en een gemodelleerde versie van de werkelijkheid zien. Het model kan dan bijvoorbeeld ‘de lerende organisatie worden genoemd’, of ‘professionele cultuur’, of: ‘good governance’.

Vervolgens wordt het denkmodel gebruikt om te beoordelen in welke mate de werkelijkheid daarvan afwijkt, om vervolgens te interveniëren. Hierbij denk je van buiten naar binnen. Je kunt als bevlogen onderwijsprofessional, leraar, directeur, bestuurder, toezichthouder, adviseur (en meer) echter ook anders kijken.

Inside the box

Misschien moet je wel kijken met de macroscoop van Joël de Rosnay  in plaats van met een microscoop en in alles, in alle elementen, van ‘het’ systeem (of althans de beleving ervan) geïnteresseerd zijn. Niet met als doel om het van buiten uit te willen veranderen, maar op onderzoek uit te gaan naar die persoon, leerkracht, conciërge, directeur, IB-er of wie dan ook, die in dat systeem werkt en in staat blijkt te zijn om uitzonderlijke dingen te bereiken en uitzonderlijk gedrag te vertonen. 

Ga op zoek naar de mensen die - als gevolg van het systeem en de eigen positie daarin - niet in de klaagstand zijn geraakt of hebben uitgevonden hoe zij professioneel mee moet stribbelen. Of de mensen die zich terugtrekken in het eigen vak of eigen klaslokaal. 

Begrijp me goed, dit is geen pleidooi om vooral niet geïnteresseerd te zijn in hen die klagen, cynisch zijn of zich terugtrekken. Het lijkt me erg belangrijk om deze mensen te willen begrijpen en oprecht geïnteresseerd te zijn in wat maakt dat ze dit gedrag vertonen. Om vervolgens op zoek te gaan naar de waarde die hieronder ligt.

Maar misschien is het nog veel belangrijker om die mensen te zoeken en vinden die in staat zijn om alle elementen in datzelfde systeem te gebruiken voor uitzonderlijke prestaties. Niet ondanks het systeem, nee, juist door middel van het systeem.

Zoek mensen die, soms onopvallend, mooi voorbeeldgedrag laten zien. Die bewust of onbewust gebruik maken van de ruimte, die er altijd is. 
 
Dan is de volgende vraag belangrijk: waarom zijn ze in staat om uitzonderlijke resultaten te bereiken? Wat kun je als organisatie van deze mensen leren? Op welke manier kun je wat deze mensen doen, gebruiken om als feedback terug te geven naar het systeem zelf? Op die manier kunnen het systeem - in dit geval schoolorganisaties - van binnenuit verder helpen te verbeteren.

De lerende organisatie is dan niet iets wat nog moet komen, geen ideaal of droom om naar toe te werken. Nee, de organisatie leert al. Je moet het alleen willen zien en waarderen. Kijk meer inside the box, want daar is voldoende te vinden.

Nieuwe reactie inzenden