U bent hier

Bij het overlijden van Wim ter Horst

Op drie momenten ben ik hem in mijn leven tegen gekomen en is hij een belangrijke inspiratiebron voor mij geweest: de deze week op 88-jarige leeftijd overleden Wim ter Horst. Voor degenen die hem niet kennen: Ter Horst is onderwijzer geweest en later leraar opvoedkunde aan de Hervormde Kweekschool in Amsterdam. Vanaf 1965 werkte hij als orthopedagoog in Zetten en in 1970 promoveerde hij en werd hoogleraar pedagogiek in Leiden. In 1983 ging hij met emeritaat.

Pedagoog

Het eerste boek dat ik van Ter Horst onder ogen kreeg was tijdens mijn studie aan het Seminarium voor Orthopedagogiek. Hij trof me gelijk toen hij in Herstel van het gewone leven geen hoogdravende professorentaal gebruikte. Hij was in staat om theoretische concepten te vertalen in begrijpelijke taal, die voor mij als beginnend onderwijzer waren te verstaan. Zo stelde hij in het boek de nuchtere vraag of je als leraar zelf wel goed uitgeslapen bent om met aandacht kinderen tegemoet te treden. In plaats van eerst te kijken welk probleem een kind heeft. De vraag nestelde zich in mijn gedachten en hielp me om gedrags- of leerproblemen van kinderen niet direct bij hen te leggen.

Trooster

In het jaar dat mijn vader op jonge leeftijd stierf, verscheen zijn boek Over troosten en verdriet met op de eenvoudige kaft de tekening van een doolhof. Dat rouwverwerking niet schematisch het doorlopen is van een aantal fasen, maar heen en weer geslingerd worden tussen verdriet en nieuwe moed vatten, hielp mij in die tijd enorm. Ook weer gecombineerd met zijn nuchtere kijk en dat terwijl hij zelf zijn drie kinderen en zijn vrouw had verloren. Als je dan niet bitter wordt en nog zoveel wijsheid kan doorgeven…

Geloofsopvoeder

Een hoogtepunt was het om Ter Horst een aantal keren persoonlijk te mogen ontmoeten, zoals op een ouderavond op de basisschool waar ik directeur was. Zijn boekje Wijs me de weg heeft velen geïnspireerd. Nog hoor ik hem schetsen hoe de samenleving was veranderd en geïndividualiseerd. Werd er vroeger in het dorp gevraagd ‘Van wie ben jij er één?’, tegenwoordig wordt er gevraagd ‘Wie ben jij?’ Hij schetste die verandering aan de hand van tompouces en gebakjes. Een tompouce wordt gesneden uit twee platen bladerdeeg met daartussen room. Die blijft dus altijd deel van die plaat. Een gebakje staat op zichzelf in een papiertje. Dat het desondanks of juist daardoor van belang is om kinderen geborgenheid te bieden en in te wijden in het geheim van het christelijk geloof, bepleitte hij als moedgevend perspectief: christelijk onderwijs heeft pedagogische parels in handen door kinderen over het uitzicht op het Koninkrijk van God, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde te kunnen vertellen.

Tot slot

Met respect denk ik – en velen met mij, dat weet ik zeker – terug aan deze rustige en innemende man, die met zijn gedachten ook in deze sterk veranderende tijd nog steeds helpt om nuchter te kijken naar al het gewoel en je te enten op dat wat van waarde is of kan worden in je leven. 

Reacties

Door Ina van den Boogaart op 20 feb 2018 | 00:14

helemaal mee eens, Dick. Wim ter Horst was een hoogleraar pedagogiek die nooit losraakte van de pedagogische werkelijkheid van elke dag: heb jij iets 'over' om te geven, aan dit kind, vandaag. Ik ben dankbaar voor zijn inspirerende inbreng in het christelijke pedagogen-netwerk, waar hij niet alleen de onvergetelijke 'Friezen in Brabant' introduceerde, maar ook het Kairos-moment. Dat liet je beseffen dat dat, waar het écht om gaat, een geschenk is, niet te organiseren is.

Door Bill Banning op 26 feb 2018 | 18:34

Beste Dick,
mooi geschreven en uit het hart gegrepen. Al heb ik hem persoonlijk nooit gekend, zijn boeken zullen me als leraar blijven inspireren. Met namens zijn pedagogisch quintet over het opzettelijk inwijden in de geheimen van wat dan ook: om leerlingen ertoe te brengen zich met hun volle zelfbewustzijn op één onderwerp te richten. (...) Een sterk verdichte toestand van het volle zelfbewustzijn waarbij er van hart tot hart gemakkelijk vonken overspringen van liefde. Vaag gebeurt dat volgens ter Horst bij het vertellen van verhalen. (...) Een door de leerkracht verteld verhaal dat hemzelf diep van binnen iets doet, geeft namelijk prachtige mogelijkheden voor 'focalisation' en het laten overspringen van vonken. Zo'n leraar heeft bij zijn leerlingen echt iets te zeggen. De kunst daarbij is het aansluiten bij wat er min of meer toevallig gebeurt (ook al lijkt het in eerste instantie van de les af te leiden).

Bovenstaande momenten heb ik mogen meemaken, maar ik begreep ze pas echt toen ik ze beschreven zag bij Wim ter Horst. Een pedagoog die met een been volop in de wetenschap stond, maar die tegelijkertijd met zijn andere been altijd in de praktijk van kinderen en jongeren bleef staan.

Wim heeft me via de mail herhaaldelijk aangespoord en geïnspireerd. Een keer mochten we telefonisch contact hebben, prachtig was dat.

Beste Wim, rust in vrede en moge je verenigd worden met al degenen die je in je leven zo intens en zo lang hebt gemist. Bedankt!

Nieuwe reactie inzenden

Dick den Bakker

directeur onderwijs en identiteit
0348 74 44 46

Lees ook

Dick den Bakker
Dick den Bakker
Dick den Bakker