U bent hier

Het beste wensen! Moreel leiderschap en goed onderwijs

Deze dagen zijn vol van de beste wensen: alle goeds, een goed jaar, een goede gezondheid. Goed? Het klinkt vaak als een gedachteloze frase in een begroeting: “Hoe gaat het met je?” “Nou, goed”. Het antwoord zorgt ervoor dat de ander stopt met vragen.

Wel zo gemakkelijk, maar dit jaar lukt het me niet om gedachteloos het antwoord “Nou, goed” te geven. De vraag blijft hangen omdat het antwoord ongemakkelijk is. We zijn twee decennia onderweg in de 21e eeuw en de realiteit dringt zich op dat het goede leven en goede samenleven steeds meer of nog steeds tussen onze vingers glipt. Wat we zeker weten is dat sinds 2000 zich internationaal verschillende gebeurtenissen hebben voorgedaan die onvoorspelbaar waren en waarop het antwoord van het goede leven en samenleven nog wordt gezocht: 9/11, de bankencrisis; de euro-crises, de immigratiecrisis; het stikstofprobleem. Maar dat wisten we al. Waarom lukt het mij dit jaar niet om vrede te vinden in het antwoord “Nou, goed”.

Wat mij geraakt heeft, is een krantenartikel dat wees op de crisis van moreel leiderschap in onze tijd. En op de radio hoorde ik in dezelfde periode een interview met Alex Brenninkmeier over zijn boek met dezelfde boodschap over moreel leiderschap. Internationaal zien we leiders aan de macht komen in de VS, UK, Rusland, China, India, Polen die een loopje nemen met de vraag naar goed leven en samenleven. De vraag naar waarheid en feiten is vervangen door effectiviteit en fakenieuws. Internationale verhoudingen worden gezien als transacties, en nationale en internationale instituties worden afgebroken omdat ze tegenspraak (kunnen) leveren tegenover de macht van staatleiders. Onze eigen Raad van State is een lichtpuntje in deze context, die in het afgelopen jaar onze regering op de vingers heeft getikt in de stikstofcrises en over de maatschappelijke pluriformiteit van het onderwijs die zij dient te waarborgen. Ik heb geleerd dat er in de democratische rechtstaat een balans is tussen verschillende machten (wetgevend, juridisch, uitvoerend) maar zie nu dat democratische instituties door regeringsleiders worden gemanipuleerd of worden afgebroken.

Onze samenleving zal altijd onvoorspelbare crises en complexe vraagstukken kennen, maar zonder moreel leiderschap is onze samenleving tenminste stuurloos en mogelijk vatbaar voor manipulatie. Wat goed is wordt vervangen door effectiviteit, macht, economische groei, culturele aanpassing en daar word ik onrustig van.        

In het debat over de 21e-eeuwse vaardigheden heeft Gert Biesta aandacht gevraagd voor de rol van de vraag naar het goede leven en samenleven. Een lijst van kennis en vaardigheden heeft geen richting als ze niet wordt verbonden met de pedagogische opdracht van het openen en openhouden van toekomst voor kinderen in het goede leven met en voor elkaar. Hoe dat eruit zien, weten we niet. Maar Biesta roept op om het gesprek in het onderwijs en de samenleving over deze koppeling te voeren.

Voor de vraag naar goed onderwijs is moreel leiderschap nodig. We weten niet wat goed onderwijs is: noch de staat, noch de school, noch de ouders, noch de stakeholders. Wat we nodig hebben, is een debat over goed onderwijs in de specifieke contact waarin onderwijs wordt aangeboden en waarin ruimte is voor dialoog en tegenspraak.

Voor dit debat wordt moreel leiderschap gevraagd van bestuurders en schoolleiders. Wat dit precies inhoudt en hoe het (wel en niet) werkt, weten we niet. In alle kaders van de toezichthouder (inspectie) maar ook in de modellen van toezicht op kwaliteit van de raden ontbreekt het aspect van leiderschap. Hoe ziet bestuurstoezicht eruit waarin het waarderende verhaal van goed onderwijs centraal staat? Hoe ziet de sturing op kwaliteit door de schoolleiders eruit waarin het waarderend verhaal integraal sturend is samen met de leeropbrengsten? In welke dramaturgie gaat het bestuur het interne en externe toezicht gestalte geven? En welke eisen stelt moreel leiderschap aan de persoon van de bestuurder en schoolleider? De werkwijze en stijl van leidinggeven uit het industriële tijdperk (vanuit controle en maakbaarheid) is voorbij volgens trendwatchers. Het debat over de nieuwe stijl van leiderschap vanuit morele helderheid (Suzan Neiman) en het goede onderscheiden (Kees Waaijman) kan beginnen.

Reacties

Door Pim Hulsman op 19 jan 2020 | 08:47

Chris Hermans verwijst naar Kees Waaijman en Suzan Neiman, zonder bronvermelding. Zou deze gegeven kunnen worden?

Nieuwe reactie inzenden

Chris Hermans

wetenschappelijk adviseur
0348 74 44 49

Lees ook

Chris Hermans